Door de grote woningnood en de toenemende aandacht voor de milieu-impact van de bouwsector zoeken Nederlandse regio's naar manieren om sneller en duurzamer te bouwen. In Metropoolregio Amsterdam, een gebied van Amsterdam tot onder meer Lelystad, Haarlem, de Gooi- en Vechtstreek en Waterland, kozen overheden en marktpartijen daarom voor een meetbare opschaling van houtbouw binnen de totale woningproductie.
Ze stelden samen het Houtbouw Pact Metropoolregio Amsterdam op, een intentieverklaring zonder bindend karakter, en legden daarin een duidelijk doel vast: in de volgende vijf jaar, de looptijd van het convenant, minstens 20% van alle nieuwe woningbouw in de metropoolregio in hout realiseren.
Cocreatietraject
"Het initiatief ontstond eigenlijk al rond 2020 binnen een groep wethouders uit de regio die op zoek waren naar een haalbare manier om de CO2-uitstoot van de bouwsector in de Metropoolregio Amsterdam te reduceren. In plaats van een klassiek beleidsdocument uit te werken, kozen ze voor een cocreatietraject met publieke en private partijen, zoals ontwikkelaars, aannemers, architecten, woningcorporaties, institutionele beleggers en adviseurs zoals Arup en Sweco", vertelt Bob van der Zande, die omwille van zijn rijke stedenbouwkundige achtergrond werd aangesteld om dat proces te begeleiden. "Die 20% werd niet zomaar lukraak gekozen. Dat percentage is hoog genoeg om de markt effectief structureel te veranderen – denk aan industriële productie, ketenopbouw en kennisontwikkeling – en tegelijk laag genoeg om op korte termijn haalbaar te blijven over een volledige regio. De schaal van de regio is ook uitermate belangrijk. Die grootte maakt het mogelijk om structurele afspraken te maken over bouw, mobiliteit en duurzaamheid. Het Houtbouw Pact nestelt zich zo op niet systeemniveau en niet op projectniveau."Hij onderstreept het belang van het Houtbouw Pact Metropoolregio Amsterdam met wat cijfers. "Er wordt vaak gezegd dat de bouwsector verantwoordelijk is voor 40% van de wereldwijde CO2-uitstoot. Dat is niet helemaal correct, want daar zit de uitstoot door exploitatie van de gebouwde omgeving mee in vervat. De bouwactiviteiten zelf zijn goed voor 12 tot 15% van de globale CO2-productie. Maar dat is nog steeds gigantisch. Ik ken weinig andere sectoren die dermate veel CO2-uitstoot veroorzaken. Bouwen met hout gaat gepaard met een pak minder CO2-uitstoot dan klassiek bouwen, voornamelijk door het feit dat de verwerking van hout minder energie-intensief is dan de productie van beton en staal en omdat hout hernieuwbaar is en CO2 opslaat zolang het niet verbrand wordt."
Bob van der Zande is daarmee nog niet uitgecijferd. "Om aan die 20% te komen, werd in het Houtbouw Pact ook een technische definitie vastgelegd. Bij laagbouw moet 80% van het volume van de draagstructuur – want daar focust het Pact voor alle duidelijkheid op, niet op louter afwerking of gevelmateriaal – uit hout bestaan, bij middelhoogbouw 65% en bij hoogbouw 50%. Het stellen van die percentages voorkomt dat projecten zich onterecht als houtbouw profileren. Let wel: de ondertekenaars van het Pact zijn zich ervan bewust dat beton, staal en baksteen ook nog steeds nodig zullen zijn."
1.400 nieuwe houten woningen in 5 jaar tijd
Eind vorig jaar bestond het Houtbouw Pact Metropoolregio Amsterdam vijf jaar en kon de balans dus worden opgemaakt. Bob van der Zande: "Omdat het Pact geen juridisch afdwingbare verplichting is, worden de deelnemende partijen niet gesanctioneerd als ze de doelstellingen niet behalen. Daarom werkt het systeem met monitoring en kennisdeling. Er wordt opgevolgd hoeveel projecten effectief in hout worden gerealiseerd en waar de knelpunten zitten. De nadruk ligt op vooruitgang en samenwerking, niet op controle. En die vooruitgang is zonder meer bewerkstelligd; in de periode 2021-2025 steeg het aandeel houten gebouwen in de Metropoolregio Amsterdam dankzij de bouw van 1.400 nieuwe houten woningen van 0,5 naar ongeveer 5%", aldus Bob van der Zande. "Een vertienvoudiging dus! In Amsterdam zelf lag het aandeel vorig jaar zelfs al op 14%."Die evolutie vertaalt zich ondertussen ook in gebiedsontwikkelingen op ongeziene schaal. "Bob van der Zande: In de Nelson Mandelabuurt in Amsterdam moeten ongeveer 750 woningen in hout gerealiseerd worden, terwijl in De Nieuwe Kern – een nieuwe stadswijk op de grens van Amsterdam en Ouder-Amstel – zelfs gemikt wordt op ongeveer 2.000 houten woningen binnen een totale ontwikkeling van zo'n 6.000 woningen. Die projecten tonen aan dat houtbouw in de Metropoolregio Amsterdam steeds minder als experimentele niche wordt beschouwd en steeds vaker als een volwaardig onderdeel van grootschalige stadsontwikkeling."
Toch verloopt de opschaling minder snel dan gehoopt. Volgens Bob van der Zande liggen de grootste obstakels vandaag niet zozeer bij het materiaal, maar bij de onzekerheid errond. "Houtbouw vraagt voorlopig nog meer voorbereiding dan klassieke bouwmethodes. Veel partijen bevinden zich nog in een transitiefase en rekenen daarom extra risicomarges aan. Daardoor lopen de kosten soms op, terwijl de pure materiaalkost van hout niet noodzakelijk hoger ligt dan die van beton of staal. Ook technisch zijn er nog uitdagingen. Verzekeraars kijken kritisch naar vochtproblemen tijdens de werffase, architecten worstelen soms met akoestiek of gevelveroudering en publieke opdrachtgevers beschikken nog niet altijd over voldoende expertise om grootschalige houtbouwprojecten correct aan te besteden."
Belangrijke wijziging bij doorstart
Precies daarom, en omdat het Pact zijn effect toch ook wel duidelijk bewezen had, besloten de ondertekenaars eind vorig jaar om het initiatief niet stop te zetten, maar met vijf jaar te verlengen. Daarbij werd het oorspronkelijke convenant ook inhoudelijk aangescherpt. "In de eerste fase engageerden partijen zich vooral om de ambitie mee te ondersteunen. Nu vragen we hen ook expliciet welke concrete stappen ze de komende jaren zelf zullen zetten om houtbouw verder op te schalen, in een concreet actieplan. Zo kan het niet langer bij een algemene intentie blijven. Op die manier willen we de opschaling van houtbouw in Amsterdam en omgeving niet alleen versnellen, maar ook structureel verankeren", aldus Bob van der Zande. "De doelstelling van 20% bleef behouden, met de mogelijkheid om die later op te trekken als de markt voldoende versnelt."CONIX RDBM Architects is een van de ondertekenaars van het vernieuwde Pact. "In ons actieplan staat onder meer hoe wij onze medewerkers, voor zover dat nog nodig is, gaan overtuigen van de meerwaarde van houtbouw, hoe we het belang van bouwen in hout gaan onderstrepen bij opdrachtgevers en dat we voor elk project dat we voortaan ontwerpen ook de piste houtbouw zullen onderzoeken", vertelt Jorden Goossenaerts, CEO bij het ontwerpbureau. "In een traditioneel gebouw schommelt de CO2-voetafdruk rond 450 kilo ingebedde CO2 per vierkante meter bruto vloeroppervlakte. Dat cijfer moet gehalveerd willen we de doelstellingen uit het Klimaatakkoord van Parijs behalen. Met houtbouw wordt dat mogelijk. En aangezien wij ook heel wat projecten hebben in de Metropoolregio Amsterdam, ondertekenden wij maar wat graag het Houtbouw Pact."
Lees de rest van het artikel op Houtconnect.be
Lees meer interessante artikelen over houtbouw in ons Dossier Houtbouw of kijk op het platform Houtconnect.
