Bij houtbouw verschuift een groot deel van het werk van de werf naar ontwerp en productie. Zodra de fabricage opstart, liggen afmetingen, verbindingen en technische doorvoeren immers vast. Dat vraagt een grondige voorbereiding, maar precies daarin zit de tijdswinst. Wie van bij de start rekening houdt met de logica van houtconstructies, kan het project veel efficiënter vertalen naar een vlot productie- en montageproces.
Wanneer een project van bij het begin rekening houdt met de logica van houtconstructies, laat het zich veel efficiënter vertalen naar prefabricatie. Overspanningen, constructierasters en de positionering van dragende wanden of kolommen bepalen immers hoe eenvoudig elementen kunnen worden geproduceerd en gemonteerd. Ook de integratie van technieken speelt een belangrijke rol. Als leidingen of doorvoeren pas laat in het proces worden ingepland, ontstaan al snel conflicten met de structuur. Net daarom worden sleuven en gaten voor technieken al in het BIM-model voorzien, zodat de installaties later sneller kunnen worden geplaatst.
BIM als digitale ruggengraat
Een ontwerp dat van meet af aan produceerbaar is, vormt daarom de basis voor snelle houtbouw. BIM fungeert daarbij als digitale ruggengraat van het project. In een eerste fase bevat het model meestal een vereenvoudigde weergave van het gebouw. De focus ligt dan op de draagstructuur, de gebouwschil en de belangrijkste openingen. Dat volstaat al om volumes, hoeveelheden en constructieprincipes te analyseren. Het laat het ontwerpteam ook toe om vroeg in het traject hoeveelheden hout nauwkeurig in te schatten en zo tot een realistische prijsraming te komen.Op basis van die informatie kan het ontwerpteam verschillende opties vergelijken en verfijnen. De houtbouwer kan het ontwerp van de architect daarbij al in een vroege fase toetsen aan de mogelijkheden van houtconstructies en waar nodig optimaliseren, bijvoorbeeld door overspanningen of constructierasters aan te passen. Wijzigingen in overspanningen, rastermaten of constructieopbouw worden meteen zichtbaar in het model. Het ontwerp groeit zo stap voor stap naar een technisch en economisch realistisch geheel.
In een volgende fase wordt het BIM-model verder gedetailleerd. Verbindingen tussen houten elementen krijgen hun exacte vorm, uitsparingen voor technieken worden toegevoegd en bevestigingsdetails worden uitgewerkt. Het model evolueert daardoor van een ontwerpinstrument naar een digitale bouwinstructie.
Die digitale voorbereiding heeft een directe impact op de productie. Moderne houtbouw maakt gebruik van CNC-gestuurde machines die elementen rechtstreeks op basis van digitale data produceren. Wanden, vloeren en andere structurele onderdelen verlaten de fabriek volledig op maat, inclusief openingen voor technieken en bevestigingspunten. De nauwkeurigheid ligt doorgaans op millimeterniveau.
Assembleren i.p.v. bouwen
Daardoor verandert ook de rol van de werf. Waar traditionele bouw vaak nog veel manuele bewerkingen vraagt, verschuift houtbouw naar een assemblageproces. Elementen worden volgens een vooraf bepaalde volgorde geplaatst en verbonden. De montage van de structuur verloopt daardoor snel en gecontroleerd, met minder nood aan aanpassingen of improvisatie. In onze projecten staat de ruwbouw, ook die van grote gebouwen, doorgaans in tien tot twaalf weken recht. De volledige werffase, van grondwerken tot oplevering, heeft bij Unicus nog nooit langer geduurd dan een jaar. We durven stellen dat een traditioneel bouwproject al snel twee keer zo lang duurt.Zoals reeds gezegd verlopen ook de installatiewerken op de werf sneller omdat sleuven en gaten voor technieken al in het BIM-model zijn voorzien. Hetzelfde geldt voor het schrijnwerk. In traditionele bouwprojecten kan dat pas worden besteld nadat de openingen in de ruwbouw zijn opgemeten, waarna het nog enkele weken duurt voor het op de werf aankomt. In een houtbouwproject dat goed werd uitgewerkt in BIM kan het schrijnwerk al tijdens de ruwbouwfase worden besteld, omdat de exacte deur- en raamopeningen vroeg in het model vastliggen. Daardoor kan het meteen worden geplaatst wanneer de ruwbouw klaar is. Het gebouw is dus sneller wind- en waterdicht.
Werken in bouwteam als voorwaarde
Een en ander is echter enkel mogelijk wanneer de bouwheer en architect ervoor openstaan om de houtbouwer al vroeg bij het proces te betrekken – het zogeheten werken in bouwteam. Zo gaat het niet altijd. Veel bouwheren en architecten benaderen een houtbouwproject als een traditioneel bouwproject, dat een andere, tragere logica volgt: eerst wordt de ruwbouw ontworpen en pas daarna wordt nagedacht over de technieken en de afwerking. In dat geval valt enkel op de werf tijdwinst te behalen door de keuze voor houtbouw en gaat de mogelijke tijdswinst in de ontwerpfase verloren, door het wegvallen van talrijke tussenstappen overboord. Wijzelf realiseren zo'n 70% van onze projecten in bouwteam en zijn altijd vragende partij voor het hanteren van die formule.Kortom, de snelheid van houtbouw schuilt dus niet alleen in de snelle montage. Met een goed uitgewerkt BIM-model gaat het hele proces nog sneller.
