Wat is ruilverkaveling en waartoe dient dit proces?

In Nederland kent iedereen het concept ruilverkaveling, maar bij ons in Vlaanderen is het allesbehalve ingeburgerd. Wat is ruilverkaveling precies en waarvoor wordt dit proces (soms) in gang gezet? Om te begrijpen wat ruilverkaveling precies inhoudt, is het cruciaal om het onderscheid te kennen tussen kavels en percelen. Beide termen duiden op een aaneengesloten stuk grond, maar toch zijn kavels niet hetzelfde als percelen. Een kavel is het kleinste, samenhangende stuk grond met één bepaald gebruik. Een perceel is daarentegen een stuk grond met één eigenaar en dus kan een perceel verschillende kavels omvatten. Traditioneel kon je kavels in het landschap herkennen, omdat ze afgebakend werden door een sloot of een haag, terwijl je de perceelsgrenzen alleen kon opsporen door in het kadaster te duiken.

Herverkaveling en ruilkavels

Aan het begin van de twintigste eeuw kwam er op het Europese platteland heel wat in beweging. Zo stimuleerde de Nederlandse overheid landbouwers om systematisch kavels uit te wisselen om zo grotere aaneengesloten percelen te verkrijgen. Een win-winsituatie voor alle partijen, want landbouwers moesten door de ruilverkaveling minder kleine akkers onderhouden. Eén groot perceel bewerken is nu eenmaal efficiënter dan tien kleintjes.

Ruilverkaveling in Vlaanderen

Het Vlaamse platteland behoort al eeuwenlang tot de meest versplinterde landschappen van Europa. Terwijl akkerland in Frankrijk en Nederland al veel langer geconsolideerd is in grote blokken, die een meer winstgevende landbouw toelaten, blijven hier veel kleine akkertjes en weiden over. Ruilverkaveling bestaat wel degelijk in Vlaanderen, maar wordt relatief weinig gebruikt. Sinds 1956 is er 150.000 hectare landbouwgebied in Vlaanderen herverkaveld. In principe heeft ruilverkaveling geen betrekking op bouwgrond. Sinds de jaren 70 is het wettelijk mogelijk om door ruilverkaveling zowel landbouwgebieden als natuurgebieden te versterken, en is dit proces een belangrijk hulpmiddel geworden voor natuurbeheerders.