BILT bekroont rijwoning in Borgerhout rond magnolia

Het behoud van een monumentale magnolia uit 1949 bepaalde de renovatie van een rijwoning in Borgerhout door CHAMBRANG. Het bureau ontwierp een achtergevel die zich rond het wortelgestel en de kruin plooit en breidde de woning in de hoogte uit. Die aanpak leverde het project een bekroning op als een van de laureaten van de BILT Architectuurwedstrijd 2026.


De boom is even oud als het huis en staat er opvallend dicht tegenaan. Waar een grote tuinboom bij verbouwingen vaak als obstakel wordt gezien, maakte CHAMBRANG hem tot uitgangspunt van het ontwerp. De bewuste keuze om de magnolia te behouden beperkte de mogelijkheden om de woning verder in de diepte uit te bouwen. Daarom kwam er een derde bouwlaag.

Voor de jury is dat precies wat het project zo overtuigend maakt. De woning is compact en de achterbouw blijft klein, maar toch biedt ze plaats aan een volwaardig woonprogramma.

"Waar verdichting doorgaans ten koste gaat van het groen, wordt hier omgekeerd geredeneerd: het groen bepaalt hoe er verdicht wordt," stelt de jury. "Dat maakt van deze woning een model voor dichtbebouwde wijken, waar elke vierkante meter tuin onder druk staat."

De boom als architecturaal anker

De magnolia is niet alleen fysiek behouden, maar wordt een volwaardig onderdeel van de woonbeleving. Al bij het binnenkomen trekt de boom de aandacht. Vanuit het bureau en de leefruimte blijft hij voortdurend aanwezig als visueel ankerpunt. Zelfs in het diepe hart van de woning, bij de badkamer, blijft de aanwezigheid van de boom voelbaar.

Hergebruikte glasdallen laten er gefilterd daglicht binnen. De veranderende dichtheid van de bladeren zorgt ervoor dat ook dat licht doorheen het jaar voortdurend verandert. De boom verbindt zo verschillende ruimtes met elkaar en maakt de seizoenen zichtbaar tot diep in de woning.

Natuurlijke zonwering

De keuze om rond de magnolia heen te bouwen heeft bovendien een onverwachte duurzame meerwaarde. De nieuwe gevelplooi opent de woning naar de avondzon. In de winter laat de boom, wanneer zijn bladeren zijn gevallen, meer zonlicht binnen. In de zomer zorgt het bladerdak voor natuurlijke schaduw en verkoeling.

Ook de bloesems van de magnolia brengen elk voorjaar letterlijk een verandering in de woning.

Voor de jury is dat een mooi voorbeeld van hoe architectuur en natuur elkaar kunnen versterken. De boom wordt tegelijk een groen element, een ruimtelijk oriëntatiepunt, een bron van seizoensbeleving én een natuurlijke vorm van zonwering.

Een derde verdieping die er altijd al leek te zijn

Bovenop het bestaande volume kwam een derde bouwlaag. Opvallend is dat de voorgevel daarmee opnieuw het ritme van drie verdiepingen krijgt dat de woning vroeger al suggereerde. Het oorspronkelijke gevelbeeld bevatte die derde bouwlaag als een soort decoratief masker, een erfenis van vroegere stedenbouwkundige voorschriften.

Met de renovatie wordt die schijnbare verdieping een echte, bewoonde ruimte. De jury waardeert de manier waarop oud en nieuw hier in elkaar grijpen en spreekt van een geslaagde optopping met een sterke gelaagdheid en continuïteit.

Ook het plan van de keuken en leefruimte en de detaillering van het ontwerp konden op veel waardering rekenen.

Veel architectuur op weinig grond

Het project toont volgens de jury dat verdichting niet noodzakelijk hoeft te betekenen dat groen moet verdwijnen. Integendeel: op dit kleine perceel werd de boom het uitgangspunt om anders na te denken over ruimte.

De woning wordt niet groter ten koste van de tuin, maar past zich aan de aanwezige natuur aan. De magnolia bepaalt waar de gevel komt, hoe de woning zich opent en hoeveel ruimte er in de diepte kan worden ingenomen.

De jury plaatst wel een kanttekening bij de beperkte uitwerking van de tuin zelf en bij de informatie over materialisatie en energie. Tegelijk neemt de magnolia een groot deel van het groene verhaal voor haar rekening: ze zorgt voor schaduw, verkoeling, biodiversiteit, seizoensbeleving en een groen perspectief vanuit vrijwel elke ruimte.

Met dit project bekroont de BILT Architectuurwedstrijd 2026 een project dat laat zien dat een boom in een dichtbebouwde omgeving niet noodzakelijk plaats moet maken voor architectuur.