Ventilatie met warmteterugwinning (systeem D): zo werkt het en wanneer past het?

Een goed geïsoleerde en luchtdichte woning heeft één nadeel: de vochtige, verbruikte lucht blijft binnen als je niets doet. Ventilatiesysteem D lost dat op door zowel de toevoer als de afvoer van lucht mechanisch te regelen, en door onderweg de warmte van de afgevoerde lucht te hergebruiken. Hieronder lees je hoe dat in de praktijk werkt, voor welke projecten het loont en waar het in de uitvoering vaak misgaat.

Zo werkt een systeem D met warmteterugwinning

Bij systeem D zorgen elektrische ventilatoren voor verse lucht in de droge ruimtes (woonkamer, slaapkamers, bureau) en voor afvoer uit de natte ruimtes (keuken, badkamer, toilet, wasplaats). Tussen die ruimten stroomt de lucht door via deurspleten of doorstroomroosters. Volgens Vlaanderen.be gaat het dan om voldoende hoge deurspleten van ongeveer 1 centimeter. Let op: Milieu Centraal noemt voor Nederland minimaal 1,5 cm onder de deur, dus de eisen verschillen per land en je controleert ze altijd lokaal.

Het onderscheidende onderdeel zit in de unit zelf. Toevoer- en afvoerlucht passeren daar een warmtewisselaar, zonder dat de luchtstromen mengen. De warme afvoerlucht verwarmt de koude buitenlucht voor. Vlaanderen.be rekent voor dat je zo minimaal en gecontroleerd kunt ventileren met 70 tot 90 procent minder energieverlies, afhankelijk van het rendement van de warmtewisselaar. Let wel op een detail: Vlaanderen.be wijst erop dat de warmteterugwinning in de zomer uitgeschakeld moet kunnen worden als de buitentemperatuur te hoog oploopt.

Nieuwbouw of renovatie: wanneer is systeem D logisch?

Bij nieuwbouw en bij een ingrijpende energetische renovatie gelden in Vlaanderen ventilatie-eisen voor de volledige woning: voldoende toevoer in de droge ruimtes, voldoende afvoer in de natte ruimtes en voldoende doorstroming. Raam open zetten volstaat daarvoor niet. Systeem D is dan een voor de hand liggende keuze, omdat het kanalenwerk vooraf kan worden ingepland en je het hoge energieverlies van natuurlijke of enkel mechanische afvoer vermijdt.

Bij een gewone renovatie liggen de eisen lager. Vlaanderen.be beschrijft dat alleen de ruimtes waar vensters worden vervangen, of die worden herbouwd of uitgebreid, aan toevoer- of afvoer eisen moeten voldoen. Wie dan toch voor een volledig balanssysteem kiest, moet kanalen kwijt kunnen in vloeren, plafonds of een verlaagd gedeelte. In een compacte bestaande woning is dat niet altijd haalbaar. Een decentrale oplossing per ruimte of een systeem C met zelfregelende toevoerroosters is dan realistischer. Bij het kiezen van een WTW-unit telt vooral het benodigde debiet in verhouding tot de woning, het rendement van de wisselaar, het geluidsniveau en de plek waar de unit komt te hangen, omdat die ook bereikbaar moet blijven voor onderhoud.

Onderhoud: filters als belangrijkste aandachtspunt

Bij een balanssysteem komt alle verse lucht door de unit binnen, dus de filters bepalen de luchtkwaliteit. Milieu Centraal adviseert filters regelmatig te stofzuigen en minstens twee keer per jaar te vervangen, en elke twee jaar een onderhoudsmonteur te laten komen. Het Departement Omgeving van de Vlaamse overheid noemt voor filters gewoonlijk om de zes maanden vervangen, en raadt aan toevoeropeningen bij systeem D elke maand te reinigen en afvoeropeningen om de een tot drie maanden. Daarnaast hoort er om de een tot drie jaar een installateur langs voor inspectie, het reinigen van kanalen en ventilatoren en het controleren van de instellingen.

Voor een fijnere filtering bij een drukke straat of in pollenseizoen noemt het Departement Omgeving fijnfilters van klasse F5 en F7, eventueel gecombineerd met een groffilter zoals G3. Een lampje dat aangeeft wanneer een filter aan vervanging toe is, maakt het onderhoud een stuk eenvoudiger.

werkman

Veelgemaakte fouten

Het systeem uitzetten. Zowel Milieu Centraal als het Departement Omgeving waarschuwen: zet het nooit uit, behalve in noodgevallen of voor onderhoud. Dan loopt de binnenlucht vol vocht en kan schimmel ontstaan.
Doorstroming vergeten. Zonder deurspleten of doorstroomroosters kan de lucht niet van de droge naar de natte ruimtes, en blijft vervuilde lucht hangen.
Filters laten zitten. Volgens Milieu Centraal werkt het systeem dan minder goed en kunnen er vieze lucht, schimmels en bacteriën worden meegeblazen.
Kanalen die niet te reinigen zijn. Het Departement Omgeving adviseert gladde, ronde kanalen met ruime diameter en zo min mogelijk flexibele slang, juist omdat je ze later moet kunnen schoonmaken.
Te lang ramen openlaten. Het systeem regelt zelf de luchtverversing. Ramen langdurig openzetten verstoort dat en laat onnodig warmte ontsnappen, volgens Milieu Centraal.

Kort samengevat

Systeem D met warmteterugwinning is vooral sterk bij nieuwbouw en ingrijpende renovaties, waar kanalen vooraf worden meegenomen. Bij een kleinere renovatie is een lichtere oplossing vaak beter. Welke variant je ook kiest: het rendement hangt af van een zorgvuldig ontwerp, voldoende doorstroming en filters die op tijd worden vervangen.