Roeselare heeft meest duurzame stadhuis ter wereld

Roeselare mag zich met zijn nieuwe stadhuis internationaal op de kaart zetten als voorbeeld voor duurzaam bouwen. Het gebouw, dat in juni 2024 werd geopend, behaalde het hoogste BREEAM-label Outstanding en behoort daarmee tot de selecte groep publieke gebouwen wereldwijd die dit niveau halen. In combinatie met de circulaire sloop van het vorige stadhuis onderbouwt de stad haar claim dat het meest duurzame stadhuis ter wereld vandaag in Roeselare staat.

Die uitspraak steunt ook op de internationale vergelijking. De huidige City Hall in Londen behaalde in 2013 eveneens een BREEAM Outstanding-score, maar werd oorspronkelijk ontwikkeld als duurzaamheids- en innovatiecentrum van Siemens en kreeg pas later de functie van stadhuis. In Roeselare werd het project van bij de start als stadhuis ontworpen, terwijl ook 99% van het vorige stadhuis circulair werd gesloopt.

Rein Verrelst, duurzaamheidsadviseur bij Arcadis:

"BREEAM is een internationale standaard voor duurzame gebouwen. Een Outstanding-score binnen BREEAM haal je niet met één opvallende maatregel. Slechts 1% van de duurzame projecten die een label aanvragen in de wereld behaalt dit uitzonderlijke niveau. Het vraagt een consequente duurzaamheidsaanpak op alle niveaus van een project: van schetsontwerp tot oplevering, met aandacht voor exploitatie, energie-prestatie, materiaalkeuze, mobiliteit en biodiversiteit. Het is precies die integrale aanpak die dit project bijzonder maakt."

Energie, water en mobiliteit

Het Roeselaarse stadhuis in intussen bijna twee jaar in gebruik en de cijfers zijn indrukwekkend:

• Dankzij regenwaterrecuperatie bespaart het gebouw jaarlijks 1,4 miljoen liter drinkwater, goed voor een daling van 70% ten opzichte van het vorige stadskantoor. Dat volume komt overeen met het gemiddelde jaarlijkse drinkwaterverbruik van ongeveer 20 Vlaamse gezinnen.
• Er is 30 procent minder energie nodig voor verwarming. Het nieuwe stadhuis is niet aangesloten op aardgas, maar verwarmt en koelt volledig op basis van zonne-energie én vooral het Roeselaarse warmtenet: een ondergronds buizennet van 17 km lang dat de restwarmte van de lokale afvalverbrandingscentrale rechtstreeks naar het stadhuis brengt. Dat betekent ook dat de schommelingen van de energieprijzen door geopolitieke onrust heel wat minder impact hebben op de energiefactuur van het stadhuis (en de Roeselaarse belastingbetaler). En van een gastekort hoeven ze in Roeselare al helemaal niet wakker te liggen.
• Bovendien wordt 95 procent van de eigen zonne-energie onmiddellijk in het gebouw zelf verbruikt, een uitzonderlijk hoog percentage in vergelijking met de 30 à 35 procent die courant is. Er is op piekdagen amper overtollige productie van energie, omdat die gebruikt wordt voor de koeling en ventilatie van het gebouw.
• Meer dan 60% van de 350 medewerkers die in het gebouw werken, komen meerdere keren per week met de fiets werken. Een flinke stijging in vergelijking met het vorige gebouw. Ook medewerkers die niet op een boogscheut wonen, rijden duurzaam naar het werk, want alle faciliteiten in het gebouw zoals een ondergrondse fietsenparking, plaats voor bakfietsen, douchefaciliteiten en kleedruimtes,… moedigen dit immers aan.

Biodiverse binnentuin en slimme wifi-routers

In 2019 besliste Stad Roeselare om haar verouderde stadhuis grondig te vernieuwen. Een bewuste keuze om met haar dienstverlening en administratie in het hart van de stad te blijven, op een vertrouwde en vlot bereikbare locatie.

Het ontwerpteam — bestaande uit B-architecten, Bressers Erfgoed, Arcadis en Atelier Arne Deruyter — werkte een geïntegreerd masterplan uit waarin het historisch erfgoed samenkwam met gloednieuwe kantoor- en ontmoetingsruimtes. Algemene Bouw Maes stond in voor de uitvoering, samen met EEG voor de technieken en Monument Group voor de restauratie.

Carine Drumont, CEO Algemene Bouw Maes:

"Dit project bewijst dat hoge duurzaamheidsambities en de zorg voor erfgoed perfect hand in hand kunnen gaan. De grootste uitdaging zat in het combineren van de restauratie van beschermde gebouwen met de bouw van een hedendaags, technisch performant en toekomstgericht stadskantoor. Dat we samen met alle partners uiteindelijk het hoogste BREEAM-niveau hebben bereikt, toont wat mogelijk is wanneer duurzaamheid van bij de start een gedeelde ambitie is."

Op vlak van duurzame energie, spreken de cijfers voor zich, maar BREEAM beoordeelt gebouwen op nog 9 andere criteria. Denk aan gezondheid, innovatie, materialen en mobiliteit. De keuze om integraal duurzaam en circulair te werk te gaan, werd dan ook doorgetrokken door alle partners in alle fases van het project.

Aan de buitenkant ziet het stadhuis er weinig futuristisch uit, de binnenkant is dat des te meer terwijl ook het historische deel van het gebouw in ere gehouden is.
Nog een aantal sprekende voorbeelden:

• De verouderde bouwvolumes uit de jaren '70 en '80 werden bij aanvang van het project gesloopt. Ook daar werd maximaal circulair gewerkt. Meer dan 99 procent van het sloopafval kreeg een nieuwe bestemming, bijvoorbeeld in de grondwerken van het grote Oosterweelproject in Antwerpen.
• In totaal werd bijna 2000 ton puin via het kanaal Roeselare-Leie vervoerd zodat maar liefst 65 volledig gevulde vrachtwagens van de weg werden gehouden. De aannemer van de sloop diende ook achteraf te bewijzen en documenteren hoe en waar de materialen hergebruikt werden.
• Bouwmaterialen en meubilair uit het oude gebouw kreeg een tweede leven bij Roeselaarse scholen, verenigingen en andere organisaties. Zo werden 158 LED-verlichtingsarmaturen gerecupereerd in de lokalen van Stedelijke basisschool De Octopus in Roeselare en werd plafond uit het oude gebouw geplaatst in het sanitair blok van het nieuwe stadhuis.
• In het Roeselaarse stadhuis zitten slimme wifi-routers en -antennes die buiten de werkuren geen energie slurpen (hierdoor wordt per jaar 4.000 KWh of het equivalent van het jaarlijks energiegebruik van een gemiddeld gezin bespaard).
• Vanaf het prille ontwerp over de eerstesteenlegging tot de ingebruikname: burgers, medewerkers en vertegenwoordigers van alle politieke fracties werden bij elke fase betrokken en bevraagd, zodat het nieuwe stadhuis volledig aansluit bij de noden van wie er werkt of er op bezoek komt.
• Aan de dakrand zitten speciaal voorziene plekjes waar huiszwaluwen hun nesten kunnen bouwen.
• De verschillende vleugels van het nieuwe stadhuis omringen de gloednieuwe en publiek toegankelijke binnentuin. Door de biodiverse beplanting en ontharding midden in de stad, vormt die voor een stukje het antwoord op het hitte-eiland van de binnenstad. Sinds twee jaar kunnen Roeselarenaars elkaar trouwens het ja-woord geven in die binnentuin.

Werelderfgoed en werkcomfort

Wat het project bijzonder maakt, is dat duurzaamheid hier niet losstaat van iconisch erfgoed. Het nieuwe stadhuis verenigt drie eeuwen geschiedenis in één gebouw: een rococo-stadhuis uit de achttiende eeuw, een beschermd belfort dat UNESCO-werelderfgoed is, en een hedendaagse kantoorvleugel voor 350 medewerkers. De historische gebouwen werden vakkundige gerenoveerd, klaar voor een volgende generatie, en geïntegreerd met de duurzame nieuwbouw.

Daarnaast werd sterk ingezet op welzijn en werkcomfort. Uitgebreide akoestische studies lagen aan de basis van een werkomgeving waarin storende geluiden maximaal worden beperkt. Zowel geluid van buitenaf als geluidsoverdracht tussen ruimtes werden aangepakt om rustige werk- en concentratieplekken te creëren. Ziekteverzuim is altijd onderhevig aan verschillende factoren en niet enkel de werkplek, maar de laatste twee jaar ziet Stad Roeselare een dalende tendens.

Internationaal referentieproject

Het resultaat is een gebouw dat niet alleen minder energie en water verbruikt, maar ook ontworpen werd om een eeuw dienst te doen: het is aangepast aan klimaatsimulaties tot 100 jaar ver en is ook volledig modulair. In tijden van razendsnelle technologische evoluties, kunnen ook de noden van een lokale overheid als Stad Roeselare radicaal veranderen. In de komende decennia kunnen de indeling en de functies van het gebouw gemakkelijk gewijzigd worden.

Stad Roeselare en de partners die het stadhuis mee gerealiseerd hebben, willen daarmee aantonen dat publieke gebouwen tegelijk erfgoed kunnen bewaren, klimaatdoelstellingen kunnen realiseren én financieel verstandig kunnen zijn. In een tijd waarin steden en bedrijven wereldwijd zoeken naar manieren om hun patrimonium te verduurzamen, staat in het hart van West-Vlaanderen mogelijk een nieuw internationaal referentieproject. De voorbije twee jaar ontving Stad Roeselare al tal van nationale en internationale delegaties voor een werk- of inspiratiebezoek. Onder meer partners van het Europese Circular Trust Building-project uit Nederland, Denemarken en Zweden bezochten het stadhuis. Ook lokale besturen uit binnen- en buitenland zoals Rotterdam, Turnhout, Nieuwpoort, Kortrijk, Middelkerke en Veurne kwamen het project bestuderen als inspiratie voor hun eigen bouw- en renovatietrajecten.

Schepen Nathalie Muylle:

"Het stadhuis is een baken in het hart van Roeselare. Dat dit nu internationaal erkend wordt als het meest duurzame stadhuis ter wereld, maakt ons ontzettend trots. Twee jaar na de opening word ik nog elke week positief aangesproken over dit project: burgers, medewerkers, bezoekers, het gebouw doet iets met mensen. Geen groot prestigeproject, maar wel een open en aangename plek voor wie in contact komt met de stadsdiensten of er komt werken."

Het BREEAM Outstanding-label volgt op eerdere erkenningen voor het project, waaronder een Belgian Construction Award voor circulair bouwen en een Publica Award voor klimaatverantwoordelijkheid.