De bouw fungeert traditioneel als economische barometer, maar staat tegelijk bekend als één van de meest faillissementsgevoelige sectoren. Oplopende kosten, lage winstmarges en uitgestelde investeringen zorgen ervoor dat steeds meer ondernemingen financieel in de knel komen, met voelbare gevolgen voor nieuwbouw, renovatie en tewerkstelling.
Ongeziene cijfers na jaren onder de grens
"Deze aantallen zijn ongezien", zegt Twain De Hondt, adviseur-generaal van Bouwunie. "In de periode 2014-2020 bleef het aantal faillissementen steeds onder de grens van 2.000. Tijdens de coronajaren zakte het aantal faillissementen, maar dat komt natuurlijk omdat de overheid toen een beschermingsmechanisme invoerde. Na corona zie je faillissementscijfers de lucht inschieten, met jaar na jaar een record".Volgens Bouwunie volgden de oorzaken elkaar in snel tempo op. Eerst was er de oorlog in Oekraïne met forse prijsstijgingen van bouwmaterialen, daarna de energiecrisis en vervolgens de hoge loonindexaties. Die combinatie zette de rendabiliteit van veel bedrijven zwaar onder druk.
Hoge kosten en lage marges versterken de kwetsbaarheid
Ook Embuild wijst op de structurele zwakte van de sector. "De bouw- en installatiesector is altijd al sterk afhankelijk geweest van de algemene economische conjunctuur. Als het economisch moeilijker gaat, worden bouwprojecten uitgesteld of zelfs geannuleerd, wat leidt tot omzetverliezen en liquiditeitsproblemen. Die economische kwetsbaarheid wordt verergerd door het feit dat veel bouwbedrijven met bijzonder lage winstmarges werken en tegelijkertijd kampen met hoge vaste kosten voor onder meer personeel en materialen. Dat maakt onze sector bijzonder faillissementsgevoelig", zegt Niko Demeester, CEO van Embuild.Uit de economische vooruitzichten van Embuild blijkt bovendien dat de groei in de sector ook in 2026 zeer beperkt zal blijven, wat het herstel verder afremt.
Nieuwbouw en renovatie onder druk
Vooral de nieuwbouwsector wordt zwaar getroffen, maar ook renovatiebedrijven krijgen het steeds moeilijker. Volgens Bouwunie speelt daarbij ook de langdurige onzekerheid rond regelgeving en fiscaliteit een rol. "Tel daar nog de langdurige onduidelijkheid over het verlaagd btw-tarief voor sloop- en heropbouw en de veranderende renovatiepremies en de mogelijke btw-verhoging bij en je krijgt een recipe for disaster. Consumenten houden de vinger op de knip, met een lagere winstgevendheid, minder gevulde orderboekjes en een onder druk staande rentabiliteit als gevolg", aldus De Hondt.Opvallend is dat niet alleen jonge ondernemingen, maar ook gevestigde bouwbedrijven met tientallen jaren ervaring steeds vaker in de problemen komen.
Veel starters, maar weinig buffers
Een deel van de faillissementen is volgens beide organisaties te verklaren door het hoge aantal starters in de sector, vooral tijdens de coronaperiode. De bouw was toen één van de weinige sectoren die kon blijven doorwerken, wat veel nieuwe ondernemers aantrok. Tegelijk maakt dat de sector extra kwetsbaar.De eerste vijf jaren van een bedrijf blijken cruciaal. Startende ondernemingen beschikken vaak over onvoldoende reserves om meerdere crisissen op te vangen. Bouwunie wijst er bovendien op dat iedereen vandaag relatief eenvoudig een bouwbedrijf kan oprichten, terwijl een degelijke kennis van bedrijfsbeheer en kostprijsberekening volgens de organisatie essentieel is.
Oproep tot beleid dat investeren opnieuw mogelijk maakt
Beide sectororganisaties pleiten voor gerichte maatregelen om de bouw opnieuw perspectief te geven. Embuild roept de regionale en federale overheden op om fiscale instrumenten, vergunningen, registratierechten, premies, waarborgen en leningen strategisch in te zetten en blijvend te investeren in infrastructuur.Bouwunie ziet vooral kansen in fiscale stimulansen voor nieuwbouw en een herziening van de renovatieplicht. Een langere renovatietermijn, gekoppeld aan een verplicht renovatiemasterplan, moet gezinnen meer financiële ademruimte geven en tegelijk renovatie-uitstel vermijden.
Voorzichtig herstel pas vanaf 2027
Volgens vooruitzichten van de Nationale Bank kan het aantal woninginvesteringen zich tegen begin 2027 herstellen of normaliseren, al verloopt dat herstel trager dan eerder verwacht. Tot die tijd blijft de bouwsector balanceren tussen economische onzekerheid, hoge kosten en een afwachtende consument.Wat beide organisaties bindt, is de waarschuwing dat zonder structurele ingrepen de recordcijfers van vandaag geen uitzondering dreigen te blijven, maar het nieuwe normaal kunnen worden voor een sector die nochtans cruciaal is voor wonen, bouwen en de bredere economie.
