Olympisch stadion nog lang niet af

Van alle bouwprojecten voor de zomerspelen loopt die van het Olympisch stadion het meest achter. Sinds deze week heeft de Italiaanse staalbouwer Cimolai maar liefst vijftig lassers in Athene voor het lassen van de reusachtige draagconstructie van de kap. Afkomen zal het stadion vermoedelijk wel, maar tijd voor een testevenement ontbreekt.

Omdat het stadion er al stond, wordt de nieuwe overkapping van het Olympisch stadion in Athene van architect Santiago Calatrava ernaast gemonteerd en later op zijn plek geschoven. Maar zover is het nog lang niet. Staalbouwer Cimolai heeft voorlopig de handen vol aan de montage van de twee samengestelde bogen.

IOC-inspecteur Oswald benadrukte het vorige week nog maar een keer: de bouw van de Olympische accommodaties in Athene vordert steeds beter, maar hij maakt zich nog steeds ernstige zorgen over de tijdige voltooiing van de overkapping van het Olympisch stadion. Als de bouwers niet 24 uur per dag doorwerken, zoals ze sinds enige tijd doen, komt dat werk niet op tijd af. Uitgerekend de bouw van het paradepaardje van de spelen, waar straks de openings- en de sluitingsceremonie moeten plaatsvinden, is het meest kritiek.
De achterstand is de Italiaanse staalbouwer Cimolai eigenlijk niet aan te rekenen. Het bedrijf kreeg amper een jaar geleden het contract en in mei van dit jaar moet de 17.000 ton staal zijn verwerkt tot een bijzonder ontwerp. De Spaanse architect Santiago Calatrava omhulde het betonnen stadion met twee dubbele stalen bogen die een transparante kap dragen. Maar omdat het stadion er al stond, moest die gewaagde constructie ernaast worden gemonteerd om vervolgens over het stadion te worden geschoven. Want de fundering van het stadion was er niet op berekend om de tijdelijke hulptorens voor de montage te dragen.
De constructie is namelijk nogal zwaar, waardoor ook de tijdelijke hulpconstructies aan de maat zijn. De samengestelde bogen overspannen een afstand van 297 meter; de buisdiameter van de onderste bogen bedraagt maar liefst 3,6 meter. En de wanddikte is ook indrukwekkend met ruim 10 centimeter. Omdat deze buis straks zwaar op torsie wordt belast, moeten de verschillende segmenten met lassen worden verbonden.
Volgens projectmanager D. Regini van Cimolai viel het met geboute verbindingen niet recht te rekenen. Met de bovenste boog, de drukboog, was dat geen probleem, maar voor de torsieboog restte niets anders dan het tijdrovende lassen. Sinds maandag heeft het bedrijf vijftig lassers op het werk, die alleen maar daarmee bezig zijn.
Het maken van een las van de segmenten over een omtrek van bijna 12 meter en een dikte van 10 centimeter, vergt dagen. En beide torsiebogen bestaan uit 72 segmenten. Voor een betrouwbare las moet het staal bovendien worden voorverhit tot 150 graden, waarvoor een complete installatie is ontwikkeld. Toen het vorige week in Athene een paar graden vroor moest het laswerk tijdelijk worden gestaakt. Er zou te veel spanning in de segmenten ontstaan met het gevaar van ontoelaatbare vervormingen.

Raad en daad
Sinds een paar weken is er continu een expert van een Italiaans staalbouwkundig instituut in Athene om Cimolai voortdurend met raad en daad bij te staan. Voltooide lassen van de torsieboog worden direct ultrasoon doorgemeten en zo nodig verwijderd om een nieuwe verbinding te maken. Anders redt het bedrijf de deadline niet. Wanneer die precies ligt is niet duidelijk, maar op 13 augustus beginnen de spelen en de openingsceremonie moet in dit stadion plaatsvinden. Waarschijnlijk is het handig als voor die tijd een testevenement kan plaatsvinden, zoals dat in alle andere Olympische accommodaties gebeurt. Maar daar durft in Athene niemand over te beginnen.
Wat momenteel alle aandacht opslokt van de Italiaanse staalbouwer is de montage van de twee torsiebogen. Om de 144 segmenten daarvoor te kunnen maken, moest Cimolai eerst een speciale pers bouwen die met een kracht van 6000 ton 10 centimeter dik plaatstaal tot een buis met een diameter van 3,6 meter kan vormen. In Europa is volgens werkvoorbereider S. Paier van Cimolai alleen in Duitsland een pers van vergelijkbare grootte te vinden. Cimolai hoopt het gevaarte op de werf in het Zuid-Italiaanse Pordenone later te kunnen inzetten bij off-shoreprojecten en de bouw van grote pijpleidingen. Het contract voor het Olympisch stadion was net het zetje dat de staalbouwer nodig had om deze investering te doen.

Schuiven
Over de meest kritische fase van de bouw van de overkapping, durft projectmanager D. Regini zich niet uit te laten. Een leek zou misschien denken dat dat het verschuiven van de twee voltooide kaphelften is, maar daar is Regini niet direct bang voor.
Zodra de dakliggers aan de torsieboog bevestigd zijn en met spankabels aan de drukboog hangen, is de constructie in zijwaartse richting stabiel. De krachten van de bogen worden uiteindelijk via stalen schoenen van 260 ton ton afgedragen naar de fundering. Maar die schoenen moeten nog wel eerst, met kap en al, over een teflon baan naar hun plek worden geschoven. Eén boog moet 60 meter afleggen; de andere 40.
Gevaar voor kantelen is er volgens de projectmanager niet. Daarom is er ook niet lang gestudeerd op een alternatieve bouwwijze. Niet voor niets is bij de wielerbaan een paar honderd meter verderop voor een vergelijkbare bouwwijze gekozen. Terwijl daar ook de onderbouw nieuw moest worden gebouwd, zodat het mogelijk was rekening te houden met de tijdelijke hulpconstructies. De kap die Calatrava daarvoor tekende, is nog spectaculairder dan die voor het centrale stadion. Alleen is de schaal aanzienlijk kleiner. In tonnen staal gemeten is de kap van het Velodrome met 5000 ton ongeveer een derde van het Olympisch stadion. Die kap wordt over een paar weken op zijn plek geschoven.

Maatvoering
Wat veel nauwer luisterde was volgens Regini het inhijsen van de onderste segmenten van de drukboog. Het zware gevaarte moest niet alleen 90 meter omhoog worden gehesen, maar ook een flink stuk kantelen. Daarbij was het gevaar volgens Regini niet denkbeeldig dat hij zou doorschieten, een stel strandjacks de complete last zou krijgen waarna de zaak zou instorten. Met total stations werd de verplaatsing millimeter voor millimeter in de gaten gehouden. Zodra iets afweek van de tevoren opgestelde tabellen, werd het werk stilgelegd totdat de oorzaak achterhaald en een oplossing gevonden was.
Ook de maatvoerders hebben zo’n beetje een dagtaak aan de werf in de Atheense deelgemeente Marousi. Bij elke operatie waarbij het spanningsverloop in de constructie verandert, worden ze ingeschakeld. Ook straks, wanneer de tijdelijke torens worden verwijderd en voorafgaand daaraan de druk van de vijzels wordt gelaten, zodat de kapconstructie op eigen benen gaat staan. Uiteraard zijn de landmeters ook bij de schuifoperatie weer van de partij.

Sirtaki
Regini gaat er nog optimistisch vanuit dat dat medio april zal gebeuren. Maar de Griekse overheid houdt er volgens ambtenaar K. Anglopoulos van het ministerie van Cultuur al ernstig rekening mee dat het juni wordt.
Het lassen van de segmenten van de torsieboog vergt veel meer tijd dan gedacht. De waarschuwing die het Internationaal Olympisch Comité (IOC) vorige week afgaf, zal dus vast niet de laatste vermaning zijn aan het adres van de bouwers. Maar toch gaat iedereen er in Athene vanuit dat ook het stadion uiteindelijk wel afkomt. Zoals IOC-voorzitter Jacques Rogge al eerder zei: “De Grieken bouwen net zoals ze hun geliefde sirtaki dansen. Die komt langzaam op gang om uiteindelijk in een duizelingwekkende snelheid te eindigen. Zo verloopt de bouw van het Olympisch stadion ook”.