Winnen beton- en metselzand uit zee nauwelijks haalbaar

De technische en financiële haalbaarheid van de winning in de Noordzee van grof zand voor beton is gering.

De subwerkgroep Zeezand van het Plan Alternatief Beton- en Metselzand (PIA) presenteerde de resultaten van haar onderzoek naar zandwinning uit de Noordzee. De conclusie is helder: veel zandkorrels, maar de technische en financiële haalbaarheid van de winning van grof zand voor beton is gering.

Over de uitgangspunten van het onderzoek valt evenwel te discussiëren. Dat bleek vooral bij de borrel na afloop van het symposium in het auditorium van TNO-NITG in Utrecht.
Stel dat één partij de concessie voor de Noordzee krijgt, dan kan waarschijnlijk veel meer zand worden gewonnen. Het hangt onder andere af van de definitie van betonzand. PIA-zand is beperkter dan zand volgens de CUR, waarin meer fijne fracties meetellen. Als dat gebeurt, bijvoorbeeld door fijner zand in beton toe te staan, dan kan circa tweemaal zoveel beton- en metselzand uit de Noordzee worden gewonnen. Toch biedt de Noordzee ook dan niet de ultieme oplossing voor het dreigende tekort.

Recyclen
“Als we over veertig jaar een stabiele bevolking hebben, kunnen we toe met het recyclen van bestaand materiaal”, merkte een deelnemer op. “Met het oog op het milieu en de duurzaamheid is het beter hergebruik te stimuleren en die stromen beter af te stemmen. Bovendien is het winnen van zand zo dicht mogelijk bij de plaats van bestemming voor de milieukosten het beste. De politiek schuift het argument duurzaamheid echter door naar de toekomst.”
Ir. A.P.B. Uiterwijk Winkel van het ministerie van Verkeer en Waterstaat, voorzitter van de PIA subwerkgroep Zeezand, vatte het onderzoek samen.
Geologisch is het doelgebied beperkt tot circa 2000 vierkante kilometer. Onder de zeebodem bevindt zich een deklaag van fijn zand met een dikte van 4 tot 7 meter, daaronder tot circa 20 meter lokaal grof zand. Het gehalte aan slib en schelpen is laag. Het materiaal lijkt niet gevoelig voor de alkali-silicareactie (asr). Theoretisch gaat het om circa 1900 miljoen kubieke meter betonzand volgens de PIA-definitie of 5400 miljoen volgens de CUR-definitie.
Echter, slechts vijf gebiedjes van samen 21 vierkante kilometer, niet meer dan één procent van het oppervlak, zijn kansrijk. Dat levert een winbare reserve op van zo’n 80 miljoen ton (plus of min 30 procent) beton- en metselzand. De jaarlijkse behoefte in Nederland is 20 tot 22 miljoen ton. Ook als de marktprijs stijgt tot twee à drie maal de huidige prijs, dan nog zal deze reserve slechts toereikend zijn voor vier jaar, of voor niet meer dan een klein deel van de behoefte voor een lange periode.
De deelnemers aan het symposium prezen de helderheid van het verslag. De conclusies brengen de proporties in de werkelijkheid terug. Beton- en metselzand uit de Noordzee is geen structurele oplossing, net zo min als ontgronden, importeren, rivierprojecten of het aanpassen van de samenstelling van beton. Het lijkt een mix te moeten worden, waarbij ook hergebruik een aanzienlijke rol zal spelen.

Boringen
Voor het onderzoek zijn circa vijfhonderd boringen verricht, niet voldoende voor de exploitatie, maar wel genoeg om een indruk te krijgen. Dat de korrelgroottes te veel zijn gemengd met fijn zand vormt een belemmering voor de winning. Als de deklaag van fijn zand eerst wordt verwijderd, bijvoorbeeld voor kustsuppleties of grootschalige projecten, komt de productie van beton- en metselzand uit de Noordzee dichterbij.
Het eindrapport van de subwerkgroep verschijnt in het eerste kwartaal van 2004, in de Publicatiereeks Grondstoffen van RWS.