Tuinieren op de vierkante meter

Boeren en buitenlui halen er hun neus voor op, maar menig stadsbewoner kan niet anders en tuiniert op postzegelformaat. Het leidt tot groene pareltjes in grijze straten. Iedereen heeft behoefte aan groen in z’n omgeving, en als de gemeente in gebreke blijft worden mensen inventief. Hoe beperkter de ruimte, hoe groter de uitdaging. Ook het plezier lijkt omgekeerd evenredig met de grootte van het oppervlak. Voor de stadstuinier is het een sport te woekeren met ruimte.

Een slimme tuinier ontdekt al snel de effectiviteit van het ‘begroenen’ van muren. Dankbaar wordt gebruikgemaakt van de klimeigenschappen van allerlei lei- en klimplanten die het hele geveloppervlak in no-time koloniseren. Ook Dorine Jacobs sloeg zes jaar geleden aan het ‘verticaal tuinieren’ op de hoge muur van haar huis in Amsterdam Oud-Zuid. ,,Er bleef maar graffiti op terugkomen. Weghalen had totaal geen zin. Het beplanten van de muur met klimmers en ander groen bleek wel effectief.’’

Enny Hartogensis tuiniert al ruim twintig jaar in Amsterdam. ,,Ik was heel dol op achtertuintjes, maar het onderhoud groeide me boven het hoofd. Het zevenblad en de wilde wingerd vanuit verwaarloosde buurtuinen was niet te stoppen. Nu tuinier ik met veel plezier op straat. Alles wat ik plant, groeit en bloeit. Van onkruid heb ik geen last.’’

Hartogensis tuiniert aan de voorkant op gemeentegrond. Onder haar raam hebben stoeptegels plaatsgemaakt voor een fleurige oase aan schaduwplanten. ,,Door de herinrichting van de straat kreeg ik een fietsenrek voor de deur. Dat uitzicht wilde ik kwijt en dat bracht me op het idee om zwarte kuipen te beplanten. Ik had er eerst drie, nu vijf. Elke kuip is een tuintje op zich, met een kleine boom, struikjes, hangplantjes en voorjaarsbolletjes. De kuipen zijn een ijkpunt in de straat.’’

De keerzijde van het straattuinieren bestaat uit hondenpoep en- pies, zwerfvuil, hangjongeren, vandalen, dieven en grafittispuiters. De doorgewinterde geveltuinier komen met een creatief antwoord: gevlochten wilgenhekjes, muurtjes en hoge potten houden honden uit het groen, bankjes worden vastgeklonken aan de gevel, potten zijn verzwaard met stenen.

Gemeenten hebben het beleid ten aanzien van dit soort particuliere groeninitiatieven de laatste jaren versoepeld. Was in de openbare ruimte voorheen niets toegestaan, gaandeweg zwakte het beleid af tot gedogen. Tegenwoordig geven gemeenten zelfs via wijkcentra actief steun aan initiatieven, zoals de geveltuinendagen. Gemeentelijke stratenmakers rukken uit om mensen te helpen bij het aanleggen van hun geveltuin. Stoeptegels en straatzand worden gratis afgevoerd, groeizame tuinaarde geleverd en betonranden aangelegd. Amsterdammers bijvoorbeeld kunnen in wijkcentra een speciaal geveltuin-plantenpakket aanchaffen tegen sterk gereduceerde prijs.

Ook Arnhem is heel actief op het gebied van groene buurtinitiatieven. In de wijken Spijkerkwartier/Spoorhoek opereert sinds 1991 de Groengroep onder het motto ‘Natuur in de buurt’. In deze groep werken bewoners, ondernemers, woningcorporaties, politie en welzijnswerk nauw samen met de dienst Stadsbeheer van de gemeente Arnhem. De Groengroep ontvangt jaarlijks een wijkbudget en actieve steun in de vorm van advies en mankracht (hulp bij onderhoud groen). Ze organiseren jaarlijks een Straatgroendag en een Bloembakkenactiedag en organiseren rondleidingen (scholen, tuinclubs etc) door de eigen wijk en door ‘collegawijken’ in andere steden.

Geveltuinieren fleurt niet alleen de wijken op, het kan ook de samenhang in een buurt versterken. Dorine Jacobs: ,,Ik tuinier al jaren, maar sinds ik het aan de voorkant van mijn huis doe, heb ik contact met buurtgenoten. Door mijn geveltuin weet ik wie mijn buren zijn. Ook spontane ontmoetingen met voorbijgangers die aan mijn rozen ruiken en iets aardigs zeggen, geven veel voldoening.’’

Ook Enny Hartogensis ervaart de positieve invloed van haar straattuin op de omgeving. ,,Het groen geeft niet alleen aanleiding tot praatjes met buurtbewoners, het schept ook een band, zoals de zorg voor elkaars tuintje tijdens vakanties.