Top grote bouwbedrijven had moeten aftreden

De bouw heeft precies één jaar na verschijning van het bouwfrauderapport, nog geen boete gedaan. Op geen enkele manier is afgerekend met de sector als het gaat om de 8,8 procent die opdrachtgevers structureel te veel hebben betaald. Niemand heeft schuld bekend.

Op AVBB-voorzitter Brinkman na trok geen enkele bestuurder consequenties uit de uitkomsten van de bouwenquête.

Dat stoort oud-enquêtevoorzitter Marijke Vos een jaar na verschijning van het vernietigende rapport nog het meest. Vos had op zijn minst verwacht dat diverse topbestuurders van grote bouwbedrijven zouden aftreden wegens slecht management en onvoldoende toezicht.
“De enquête heeft toch klip en klaar aangetoond op welke schaal illegale prijsafspraken zijn gemaakt. Dat is als een bom ingeslagen. Bouwbedrijven zijn nog altijd verongelijkt en hebben het idee dat ze echt niet anders konden. Het besef lijkt nog altijd niet door te dringen dat grove fouten zijn gemaakt. De zo noodzakelijke cultuuromslag is er nog lang niet en dat is vooral de leiding van bouwbedrijven te verwijten”, aldus Vos in een interview met deze krant.

Verzuim
“Hoge mensen in de bouw verzuimen te zeggen: mijn bedrijf heeft fouten gemaakt en dingen gedaan die niet door de beugel kunnen. Dat gaan we vanaf nu anders doen.” Niemand heeft consequenties getrokken en is opgestapt, zoals bij Ahold recentelijk wel is gebeurd. Het is heel jammer dat de sector geen schoon schip heeft gemaakt.”
Wat Vos betreft is de bouw nog steeds het gesloten bolwerk van weleer en is er nog steeds geen sprake van normalisering. Alleen AVBB-voorzitter Brinkman heeft schuld bekend en neemt met de gedragscode initiatief. “Maar hij is de enige die duidelijk is geweest en het is sterk de vraag of dat afdoende is.”
Het ergert Vos dat nog steeds niet is afgerekend met de sector. Op geen enkele manier is de rekening van het verleden betaald. De commissie kwam op 8,8 procent als indicatie van wat opdrachtgevers te veel hebben betaald door werkverdeling en prijsafspraken.
“De sector hoort te bekennen en snel af te rekenen met het verleden. Het maakt niet uit of dat per bedrijf of collectief gebeurt, als het maar gebeurt. Op een loopgravenoorlog zit niemand te wachten. Zolang geen boete is gedaan, blijft het grote publiek wantrouwend ten opzichte van de hele sector.”

Vooroverleg
Een jaar naar datum is het bedroevend om vast te moeten stellen dat van de belangrijkste aanbevelingen van de enquêtecommissie bouwnijverheid nauwelijks iets is terechtgekomen.Van nieuwe zakelijkheid is geen sprake, het bouwbeleid van het Rijk is nog altijd ongewijzigd en de Raad van Arbitrage blijft ongemoeid. Brede screening van bouwbedrijven of toezicht op combinatievorming vindt niet plaats. En oud-voorzitter Vos bereiken nog steeds berichten dat prijsafspraken niet tot het verleden horen. Wat dat betreft was ze niet verrast door het feit dat de NMa afgelopen jaar nog dakdekkers heeft betrapt op vooroverleg.
De rol van het GroenLinks-kamerlid is nog maar beperkt. Na de behandeling van het rapport in het parlement is de commissie ontbonden. Ze heeft moeten vaststellen dat de belangstelling in politiek Den Haag nadien is weggevloeid. Vos heeft vorige maand met gemengde gevoelens de bijeenkomst bijgewoond waar drie ministers de betrekkingen met de bouw formeel normaliseerden.
Vos: “Het zint me niet dat minister Peijs zegt dat volgens de commissie corruptie iets incidenteels was. We hebben gezegd dat omkoping lastig te bewijzen is, maar dat de cultuur van smeren en fêteren structureel geaccepteerd was onder ambtenaren. Het stoort me in hoge mate dat ministers nu zo selectief uit ons rapport citeren en het verleden maar liever dood lijken te zwijgen.” In haar ogen gebeurt te weinig op ambtelijk niveau om iets te veranderen. “De sector hoort schoon schip te maken, maar de overheid net zo goed.”
Ook de opmerking van minister Brinkhorst (EZ) dat de goede bouwbedrijven niet langer onder de kwade hoeven te lijden is haar in het verkeerde keelgat geschoten. “We hebben toch aangetoond dat de hele gww-sector, installatiebranche en dakdekkers bij de prijsafspraken waren betrokken. Brinkhorst neigt de fraude-affaire af te doen als incidenten en daarvan was echt geen sprake.”

Waarschuwing
Vos wil het kabinet waarschuwen dat zonder helder plan voor de toekomst, een levensgroot risico dreigt dat de sector in de oude fouten zal vervallen. Ook had ze een jaar na dato graag geconstateerd dat de bouwfraude echt achter de rug zou zijn en dat de NMa en Justitie doortastend hun werk hadden gedaan. Maar ook daarvan is geen sprake, al heeft Vos het idee dat de kartelpolitie meer werk verzet dan het Openbaar Ministerie.
Het bedroevende aantal van vier bedrijven dat Justitie gaat vervolgen, vindt Vos ronduit teleurstellend. “Dat is een erg mager resultaat op basis van de grootscheepse invallen van maart vorig jaar.” Ook de strafvervolging van corrupte ambtenaren baart haar zorgen. Veel hoop op verbetering heeft de enquêtevoorzitter niet, omdat minister Donner (justitie) klip en klaar heeft geuit geen extra mensen en tijd meer vrij te willen maken.