Ordening bouwsector is uiterst moeizaam proces

Het ziet er naar uit dat door de wil van de politiek de publieke opdrachtgevers zich meer moeten gaan richten op hun core business. Dit wil zeggen dat de publieke diensten de zorg voor de infrastructuur blijven behouden, maar dat verschillende uitvoerende taken in toenemende mate door het bedrijfsleven worden overgenomen.

In de toekomst zullen volgens Bart van Doorn operationele taken onder aansturing van en in samenwerking met de rijksoverheid door de private sector worden gerealiseerd.

Denk bijvoorbeeld aan de studie naar planologische inpassingen en de uitoefening van het opdrachtgeverschap. Hiervoor is het noodzakelijk om tot gewenste nieuwe verhoudingen te komen. Alle betrokken partijen zowel opdrachtgevers als opdrachtnemers dienen in eigen gelederen orde op zaken stellen en zich te richten op de nieuwe vormen van samenwerken. In de achterliggende jaren heeft de bouwbranche te maken gehad met een voor een deel verborgen bouwproces. Door het gesloten karakter van de bouwsector was de branche voor de mensen buiten de sector minder toegankelijk. Er was veel regelgeving op het technische vlak en op uiteenlopende plaatsen werd over capaciteitsplanning en contractvorming gesproken. Op symposia bestond er gelegenheid kennis en ervaring onderling uit te wisselen. Samenwerkingsvormen tussen de opdrachtgevers en opdrachtnemers en tussen opdrachtgevers onderling vormden een onderdeel van de capaciteitsplanning in de Civiele Bouw.

Prijsafspraken
De samenwerking heeft niet kunnen voorkomen dat vooral in het laatste decennium prijsafspraken zijn gemaakt door de opdrachtnemers. Dit ondanks de uitspraken van de Europese Commissie over kartelvorming in de bouwsector in Nederland. Tegelijkertijd hebben de publieke opdrachtgevers zich voor de problemen binnen de bedrijfstak afzijdig gehouden en verzuimd voor haar eigen belangen zorg te dragen. In het laatste decennium is dan ook geen sprake geweest van een correcte samenwerking enerzijds tussen de private bedrijven onderling en anderzijds tussen de private en publieke partijen. Het onderling vertrouwen en respect is verloren gegaan. Onderling vertrouwen vormt de basis voor samenwerken. In het tijdvak ná de parlementaire enquête is voor een adequate meerpartijen samenwerking onderling vertrouwen een noodzakelijke voorwaarde. Herstel van vertrouwen is een vereiste voor een constructieve samenwerking in de toekomst. Vertrouwen kan niet kunstmatig opgewekt worden, het vereist een solide basis die stoelt op ervaring uit het verleden.
Je kunt samenwerken daarom niet van bovenaf opleggen. Het moet breed in de organisatie gedragen worden. Door een slechte implementatie en samenwerking stagneerde bijvoorbeeld de invoering van de kwaliteitsborging in de bouwsector. De kwaliteitsborging werd in vele gevallen van bovenaf opgelegd zonder de medewerkers er voldoende in te betrekken. Dit had mede tot het gevolg dat de feitelijke zorg voor kwaliteit in het middenkader is blijven hangen.

Intermenselijk
Samenwerken kunnen we onderscheiden in samenwerken op afstand en samenwerken van dichtbij. ‘Op afstand’ bevat meer een benadering van afstemming van de beoogde doelen door een gezamenlijk beleid en coaching. ‘Van dichtbij treedt meer in de intermenselijke verhoudingen waar management en communicatie een belangrijke rol spelen. De vraag voor de nabije toekomst is niet of we moeten samenwerken maar of de partijen in de bouwsector dit durven en kunnen. Zijn de partijen anno 2003 voldoende in staat om dit te kunnen? Voor het laatste speelt onder andere de kennis en ervaring over het gemeenschappelijke betekenis geven over inhoud, doelstelling en handelen door partijen een belangrijke rol.
In Amerika heeft deze wetenschapsfilosofie voet aan de grond gekregen in de bouwwereld om juridische conflicten te voorkomen. Het sluit ook aan op de voornoemde kwaliteitsfilosofie ‘doing things right first time’.
Voor de definitie van het begrip kwaliteit kennen we verschillende benaderingswijzen. In werkelijkheid heeft echter een verrichtte prestatie altijd kwaliteit. Het is niet mogelijk geen kwaliteit te leveren. Kwaliteit is een waarde en waarden zijn feiten die worden gecreëerd in relaties(Pirsig 1998). In de sociale wetenschappen gebruikt men hiervoor de term constructionisme als het gaat over gezamenlijke betekenis geven. Een goed voorbeeld is het begrip tolerantie op de bouwplaats waar een zelfde betekenisgeving door alle partijen een absolute noodzaak is.

Vertrouwen
In de technische wereld wordt vaak ten onrechte de leuze ‘afspraak is afspraak’ gehanteerd als wordt verwezen naar een tekst in een contract. In de praktijk blijkt echter vaak dat deze uitspraak zeer aanvechtbaar is als we niet zeker weten dat alle partijen hetzelfde zien, de zelfde inhoud of er de zelfde interpretatie aan geven. Als je wilt begrijpen hoe iets werkt gebruik je hiervoor de taal, en de betekenis van woorden leert men begrijpen door erover te communiceren met anderen.
Wanneer echter de partijen in de bouw, bijvoorbeeld de opdrachtgever en de opdrachtnemer, over de realisatie van een object tot een gemeenschappelijke betekenisgeving(nieuwe waarheid) van de te verrichte handelingen zijn gekomen dan is het uitgesloten dat hier vanaf wordt geweken zonder de andere partij hierover te raadplegen. De betreffende partij zet zich zonder overleg willens en wetens buitenspel en is voor de ander niet meer betrouwbaar. De consequenties kunnen dan verstrekkend zijn. Alleen partijen die elkaar vertrouwen en in staat zijn te communiceren kunnen goede afspraken maken naar de letter en de geest.