Glazen Baksteen 2002 voor 'Vlaanderen Bouwt'

NACEBO en NAV (Vlaamse Architectenorganisatie) geven de "Glazen Baksteen" 2002 aan de vzw Vlaanderen Bouwt (kortweg Vlabo). Daarover was een jury bestaande uit aannemers, architecten en vertegenwoordigers van de pers en van de bouwmaterialenfabrikanten het roerend eens. De reden: Vlabo bouwt betaalbare, moderne volkswoningen, waarbij de juiste verhouding tussen stedenbouw en architecturale kwaliteit primeert. De projecten van Vlabo tonen wat mogelijk is binnen de grenzen van het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen. Met de nodige creativiteit kan een interessantere woonsituatie tot stand komen dan wat de huidige lint- en morsbebouwing te zien geeft. Om dit doel te bereiken, coördineert Vlabo de activiteiten van alle partijen die bij de totstandkoming van deze woningen een rol spelen: aannemers, architecten, eigenaars van bouwgronden en bouwheren, zowel privé als openbaar. Een aanpak die als voorbeeld kan dienen voor de sociale woningbouw in Vlaanderen. Uit studies blijkt dat er op korte termijn nood is aan 100.000 bijkomende sociale woningen. De sociale huisvestingsmaatschappijen (SHM's) kunnen deze klus niet in hun eentje klaren. NACEBO wil de privé inschakelen. Enerzijds bij de bouw van bijkomende sociale woningen, via de zogenaamde PPS (publiek private samenwerking). En anderzijds bij het verhuren – onder welbepaalde voorwaarden - van kwaliteitsvolle woningen aan OCMW's en SHM's die op hun beurt aan hun klanten doorverhuren. Om dit op een succesvolle manier te kunnen doen, moeten een aantal randvoorwaarden vervuld worden. Zoals de verlaging van het BTW-tarief van 21% naar 12% voor de bouw van sociale woningen door privé-investeerders.

De Glazen Baksteen gaat traditiegetrouw naar de persoonlijkheid of de organisatie die de Vlaamse bouwsector het voorbije jaar een toegevoegde waarde heeft bezorgd. De jury besliste unaniem dat Vlaanderen Bouwt perfect aan de voorwaarden voldoet. Niet alleen in het afgelopen jaar. In het hele voorbije decennium. Sinds 1989 organiseert de vzw Vlaanderen Bouwt, gevestigd in Betekom, de bouw van stedenbouwkundig en architectonisch kwalitatieve woningen tegen betaalbare prijzen. Ze heeft ondertussen al meer dan 50 uiteenlopende projecten op haar actief. Bij het totstandkomen van deze projecten gaan creativiteit, kwaliteit en kostenbeheersing hand in hand. Samenwerking tussen architect en aannemer wordt vanaf de ontwerpfase aangemoedigd. Eenvoud en soberheid staan voorop, het tot stand brengen met goede, gewone materialen en via moderne technieken van duidelijke en karaktervolle woonruimten waarin het wonen efficiënt is georganiseerd, waarin het aangenaam vertoeven is, gezellig, veilig, met veel licht en lucht, goed georiënteerd en met een fraai uitzicht. En dit op basis van een doordachte planning, vanuit een sociale betrokkenheid en met aandacht voor "duurzaam bouwen". Allemaal kenmerken die de vakjury uitermate charmeerden.

Een aanpak ook die als voorbeeld kan dienen voor de sociale woningbouw in Vlaanderen. Uit studies blijkt dat er op korte termijn nood is aan 100.000 bijkomende sociale woningen. De overheid zal de komende jaren een tandje moeten bijsteken om per jaar minstens 3.000, maar volgens NACEBO bij voorkeur 4.000 huurwoningen, bij te bouwen. En dit volgens de klassieke manier van aanbesteden. Deze heeft immers

gedurende jaren haar deugdelijkheid bewezen. Bovendien gaat het hier over een specifiek marktsegment waarin sommige aannemers zich met succes hebben gespecialiseerd. Stabiliteit en continuïteit is ook voor hen gewenst. De Vlaamse regering heeft bekend gemaakt dat ze daarnaast via PPS (publiek private samenwerking) 1.000 sociale woningen wil bouwen. NACEBO is voorstander van dit idee voor zover het gaat om bijkomende woningen. De bouwfederatie stelt hieraan 3 belangrijke randvoorwaarden. 1) Er moet een duidelijk onderscheid komen tussen de financier van het project en de aannemer die de bouwwerken zal uitvoeren. Tussen beide partijen mag geen band bestaan. 2) De toewijzing van de uitvoering van de bouwprojecten moet op een objectieve manier gebeuren en er moet voor gezorgd worden dat ook kleinere projecten worden aanbesteed zodat de KMO-aannemers die klassiek op deze markt actief zijn, kunnen meedingen. 3) De totale kostprijs mag uiteraard niet hoger liggen voor de maatschappij dan wanneer op een klassieke manier zou worden aanbesteed via de sociale huisvestingsmaatschappijen. Het kan niet de bedoeling zijn dat grote financiële groepen hier met de grote winst gaan lopen. NACEBO stelt daarnaast voor om op kleinschalig niveau te stimuleren dat de privémarkt woningen bouwt of bestaande woningen renoveert, en vervolgens verhuurt aan SHM's of OCMW's die op hun beurt aan hun klanten verhuren en dit gedurende een minimumperiode van bv. 10 jaar. Aangezien het om sociale woningen gaat, moeten uiteraard bepaalde kwaliteitseisen gerespecteerd worden. Dit systeem zou in de plaats kunnen komen van de veelvuldig gelanceerde huurcheques, bedoeld om privé-eigenaars over de brug te krijgen hun woningen te verhuren aan sociale huurders. Het voordeel van het door NACEBO voorgestelde systeem is dat de privé-verhuurder zeker is van zijn huurinkomsten en bijgevolg tevreden zal zijn met een iets lagere huurprijs. De huurders zullen, meer dan nu, kunnen rekenen op een minimumkwaliteit en onderhoud van de woning. Een SHM of OCMW is immers een sterkere tegenpartij voor een eigenaar dan een sociale huurder. Een belangrijke vereiste opdat dit systeem zou kunnen slagen is de aanpassing van de BTW-voet voor deze projecten. Voor de bouw van dergelijke woningen zou het verlaagd BTW-tarief van 12% moeten gelden i.p.v. de 21% die nu moet worden betaald. 12% is het BTW-tarief dat de overheid (sociale huisvestingsmaatschappij, gemeente, OCMW) momenteel betaalt voor de bouw van sociale woningen. Ook privé-investeerders die woningen bouwen met de bedoeling deze te verhuren aan minder gegoede bewoners, zouden van dit gunstigere tarief moeten kunnen genieten. Ook voor de voorziene PPS-projecten voor sociale huisvesting geldt in principe het gewone BTW-tarief van 21%. Hier zou de toepassing van het verlaagd tarief van 12% eveneens logischer en meer aangewezen zijn. NACEBO dringt er tot slot op aan dat de Vlaamse Regering aandacht blijft hebben voor de bouw van sociale koopwoningen. Er is immers een doelpubliek dat niet in staat is om zich een eigendom te verwerven op de privémarkt, maar dat financieel wel een sociale woning kan aankopen. Bovendien blijkt uit studies dat eigenaars beter zorgen voor hun eigen woning dan huurders. Dit komt dus de kwaliteit van het woningpark ten goede en zorgt voor een betere sociale mix.