Denktank: Missers in bouw uitbannen

Het is Leiden in last met de bouw. Torens storten in, balkons vallen naar beneden en funderingspalen blijken te kort.

Om het tij te keren heeft K. Feddema van GeoDynamic het initiatief genomen om samen met J. Istha van Istha Design Engineering Consultancy een commissie te vormen waarin deskundigen van onderzoeksinstituten en vertegenwoordigers van grote gemeenten informatie uitwisselen om in eerste instantie te bezien hoe problemen met funderingen te voorkomen zijn: de Aanvangscommissie BoPa (boorpalen).

Volgens Istha wordt de bouw geteisterd door een aantal onaangename zaken als fraude en technische gebreken op alle niveaus. Istha: “Alles tegelijk aanpakken is een beetje te veel van het goede. Als je wat wilt doen aan de crisis moet je een gebied afbakenen. Wij richten ons in eerste instantie op funderingen en dan speciaal op in de grond gevormde boorpalen.”
Tijdens een eerste gesprek waarbij vertegenwoordigers van de gemeentes van Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Eindhoven aanwezig waren, naast funderingsdeskundigen van GeoDelft en KIWA, is gekeken naar de oorzaken van technische gebreken. Istha: “Algemeen blijkt dat bij kleinere gemeenten onvoldoende kennis aanwezig is. Ingekochte kennis is het gevolg, maar de eindverantwoordelijkheid blijft bij de gemeenten. Het apparaat voor controle en handhaving ontbreekt echter veelal.”

Gemeente
Een nadelige bijkomstigheid van het gebrek aan kennis is de ondoordachte besluitvorming een bouwaanvraag wel of niet te accorderen. “Gemeentes zijn gehouden aan een termijn waarin zij een beslissing moeten nemen. Tegen de tijd dat de termijn verstrijkt hebben de keuze tot goedkeuren - dan zijn we er maar vanaf - of afkeuren - dan heeft de gemeente het weer gedaan”, aldus Istha. Hij spreekt hierbij van een grijs gebied waarin gemeentes zich min of meer gedwongen voelen beslissingen te nemen.
Eigenlijk zou een bouwaanvraag helemaal geen probleem op moeten leveren. De dichtheid aan mensen die kennis van zaken hebben is in Nederland voldoende. Een gemeente die de expertise niet in huis heeft, hoeft alleen maar even contact op te nemen met gespecialiseerde organisaties en ze hebben de kennis in huis. Istha: “Het ontbreekt niet aan dergelijke kennis. Maar gemeenten functioneren ook als individuen, willen geen domme vragen stellen en zijn daarom huiverachtig contact met kennisinstituten op te nemen. Bovendien is de voorhanden kennis zo gespecialiseerd dat gemeenten er verder ook niets mee kunnen.”
De commissie constateert dat de vertaalslag van kennisverstrekker en -ontvanger ontbreekt. Daarbij kan een funderingsbedrijf, al is een uitgebreid rapport aanwezig, doorgaans op zijn eigen houtje palen boren. Feddema: “Controle tijdens uitvoering ontbreekt. Bovendien blijkt ook de controle als de palen in de grond zijn gevormd een heikel punt. Laat drie bedrijven een ‘hamertje tik’ uitvoeren en je krijgt drie verschillende uitslagen. Neem de uitslag die je bevalt en je kunt een positief rapport overleggen.”
Istha is jarenlang werkzaam geweest in de industrie. “In de bouw vindt controle op producten plaats op de plek van aankomst; als het al gebeurt. In de industrie vindt de controle plaats op het moment dat de producten de fabriek verlaten. Waarom zijn we in de bouw niet in staat om een product neer te zetten zoals in de auto-industrie waarbij elk onderdeel gegarandeerd en gecertificeerd is?”
Nieuwe bouwsystemen zijn hier mogelijk debet aan. Feddema: “Alleen als je zelf in de sector werkzaam bent zijn de innovaties te volgen. De wijze waarop de nieuwe technieken worden aangewend, roept vraagtekens op. Huidige vormen van registratie ten behoeve van kwaliteitsborging zijn bovendien ronduit slecht.”

Professionalisering
Al met al denkt Feddema dat het onoverkomelijk is om tot een professionalisering van het risicomanagement te komen en de bouw te spiegelen aan wat in de industrie, maar ook de off-shore al jaren gemeengoed is. Ook voor verzekeringsmaatschappijen is een rol weggelegd. Dwingende regels moeten aannemers er toe drijven niet meer in zee te gaan met bijvoorbeeld bepaalde funderingsbedrijven die voor problemen zorgen. Feddema: “We gaan toe naar een databank waarin kwalificaties van bedrijven staan opgenomen. Gemeenten hoeven dan alleen maar te checken of een aannemer in staat is een werk uit te voeren.”
Istha sluit niet uit dat ook de vergunningverstrekking op termijn wordt gedelegeerd: “De Rijksdienst voor het wegverkeer keurt geen trekhaken meer, dat is eerst gedelegeerd aan TNO en vervolgens heeft het bedrijfsleven zelf die verantwoordelijkheid op zich genomen.”

Greep
De aanvangscommissie BoPa wil dieper ingaan op de gestelde problematiek. Istha: “We moeten aard en omvang helder in beeld krijgen en achterhalen hoe je greep kunt krijgen op uitvoering van werkzaamheden. Bovendien zijn we op zoek naar een methode die naar boven krijgt hoe we bindende afspraken kunnen maken.”
Het platform is nog op zoek naar vertegenwoordigers van het ministerie van VROM en de branchevereniging voor funderingsbedrijven de Nederlandse Vereniging van Aannemers Funderingswerken (NVAF). Begin september komt de commissie weer bijelkaar. Istha en Feddema verwachten in 2004 met concrete resultaten te komen.