Bouwtop wist van illegaal vooroverleg

De top in de bouwwereld wist van illegale vooroverleggen om onderling de markt te verdelen en nam daar zo nodig ook zelf aan deel. De Volkskrant publiceerde donderdag uit gedetailleerde verslagen van illegale vergaderingen voor grote werken uit de jaren tachtig.

Hoewel de bestuursvoorzitters van grote bouwbedrijven steeds hebben ontkend te hebben geweten van illegaal vooroverleg, blijkt uit verslagen dat ze er soms zelf bij betrokken waren.

De opgedoken stukken laten zien dat niet alleen het middenkader, maar ook topbestuurders meededen aan illegale werkafspraken en prijsopdrijving. In de verslagen duiken de namen op van onder anderen J. Holleman (bestuurslid van werkgeversorganisatie VNO-NCW, oud-topman Ballast Nedam), J. van Spaendonck (commissaris SBS Bouwgroep, oud-topman Vermeer), J. Veraart (commissaris ingenieursbedrijf Haskoning, oud-topman HBG) en D. van Well (bestuursvoorzitter Dura Vermeer).
Zij namen deel aan vooroverleg voor (een van) de volgende projecten: de Zeeburgertunnel (1984) in Amsterdam, de waterkrachtcentrale in de Maas (1986), het ministerie van Sociale Zaken (1987) en de Gouwe Brug bij Gouda (1987).
De onderlinge afspraken leverden Boele & Van Eesteren de opdracht van Sociale Zaken op. De bouwonderneming zou voor 93,8 miljoen gulden de ruwbouw en afbouw voor haar rekening nemen van het ministerie. De andere vijf deelnemers aan het voorvooroverleg, ook wel ‘de voortrein’ genoemd, kregen ter compensatie elk 1,5 miljoen gulden. De kosten van de opdracht pakten zo uiteindelijk 7,5 miljoen gulden hoger uit.
Afspraken over prijs-, aanbestedings- en marktverdeling waren sinds 1958 met de invoering van de Wet economische mededinging (WEM) al verboden. Maar het waren “activiteiten waar geen intensieve opsporing op werd losgelaten door de Economische Controledienst”, aldus een woordvoerder van het ministerie van Economische Zaken. Overigens was vooroverleg via de prijsregelende organisaties in deze periode nog wel legaal.

Verjaard
Het Openbaar Ministerie is van plan juist de topmensen van bouwbedrijven te vervolgen voor illegale prijsafspraken en onderlinge marktverdeling. Vier bedrijven en twaalf personen hebben inmiddels een dagvaarding binnen en over nog eens honderd verdachten (waaronder twintig rechtspersonen) wordt in een later stadium beslist. “Dan hebben we het natuurlijk niet over de portier maar over de hoogste leidinggevenden. Wat dat betreft zijn we niet verbaasd”, aldus woordvoerder W. de Bruin van het landelijk parket. Justitie wil bouwers vervolgen op basis van valsheid in geschrifte, oplichting, heling, overtreding van de WEM en deelname aan een criminele organisatie. Het OM beschikt niet over de gegevens waarover de Volkskrant nu publiceert, maar bevestigt dat de genoemde zaken van 1987 en eerder in strafrechtelijke zin allemaal zijn verjaard.

Lastig
De mogelijke betrokkenheid van bestuursvoorzitter D. van Well van Dura Vermeer kan hem in een lastig parket brengen. Hij is momenteel nog de enige met een topfunctie in de bouw. Dura Vermeer wil geen mededelingen doen over hun bestuursvoorzitter. Zijn bedrijf geeft in een reactie wel aan dat de mededingingswetgeving zeventien jaar geleden meer ruimte liet dan tegenwoordig. “Dura was in die tijd bij meer dan 1000 aanbestedingen per jaar betrokken. Het ministerie van Sociale Zaken was daar een van”, aldus woordvoerder G. Metselaar. Het bedrijf beschikt niet meer over stukken van de betreffende aanbestedingen.
De werkgeversorganisatie VNO-NCW geeft geen commentaar op de eventuele betrokkenheid van bestuurder J. Holleman. De vroegere topman van HBG, J. Veraart, verklaarde via een woordvoerder: “Ik heb er geen herinnering aan, het zegt me absoluut niets en ik heb er geen commentaar op.”
Het AVBB onthoudt zich eveneens van commentaar.

Ongeloofwaardig
De meest recente berichten over de bouwfraude bevestigen volgens Tweede-Kamerlid Vos van GroenLinks, de voorzitter van de parlementaire enquêtecommissie bouwnijverheid, de stelling dat toppers uit de bouwwereld ongeloofwaardig waren toen ze beweerden dat ze niets wisten van de illegale prijsafspraken.
GroenLinks vroeg eerder om heropening van het debat over de bouwfraude, maar vindt dat daar nu een extra reden voor is.
De namen van de topmannen uit de bouwwereld die nu genoemd worden in verband met illegaal prijsoverleg in de jaren tachtig komen overigens niet voor in de rapporten van de enquêtecommissie.
Tweede-Kamerlid Depla vindt dat er nu een extra reden is voor de bouwwereld om haar schaduwboekhouding voor 1 mei bij de NMa in te leveren. Minister Brinkhorst van Economische Zaken heeft met instemming van een meerderheid in de Tweede Kamer een ultimatum gesteld aan de bouwbedrijven. Ze moeten voor 1 mei hun schaduwboekhoudingen inleveren bij de kartelwaakhond NMa. Doen ze dat niet, en blijkt vervolgens dat ze zich toch schuldig hebben gemaakt aan verboden prijsafspraken, dan lopen ze het risico een tijdlang te worden uitgesloten van opdrachten van de overheid.
GroenLinks is het daar niet mee eens, omdat de NMa in beginsel de gegevens niet doorspeelt aan het Openbaar Ministerie. Om die reden vroeg GroenLinks eerder om heropening van het bouwfraudedebat. CDA-Kamerlid Atsma wacht de heropening van het debat af en wil dan daarin ook de nieuwste berichten over bouwfraude betrekken.