Wat maakt een tegel écht handgemaakt?
Bij handgemaakte tegels doet een vakman elke stap met de hand: hij perst of draait de klei in een mal, brengt het glazuur handmatig aan en bakt de tegel in een oven. Juist doordat een mens dit proces stuurt, ontstaan er kleine verschillen tussen de tegels onderling. In de wereld van deze tegels geldt dat als kwaliteitskenmerk in plaats van gebrek: geen twee tegels zijn exact hetzelfde en dat geeft een ruimte een uitstraling die machinale tegels niet kunnen evenaren.Marokkaanse zellige
De bekendste handgemaakte tegel is de Marokkaanse zellige. Deze kleine, vaak vierkante tegel maken ambachtslieden in de Marokkaanse stad Fez al eeuwenlang op dezelfde manier: van klei die in de zon droogt, met de hand geglazuurd en gebakken in ovens die traditioneel op olijfpitten worden gestookt. Het resultaat is een gladde, licht glanzende tegel die in tientallen kleuren verkrijgbaar is en in verschillende vormen wordt gelegd, zoals hexagon, visschub of het langwerpige bejmat-formaat. Zellige wordt vooral toegepast op wanden in de badkamer of als achterwand in de keuken, waar de subtiele glans en kleurdiepte goed tot hun recht komen.Portugese cementtegels
Anders dan de Marokkaanse zellige zijn Portugese tegels doorgaans niet gebakken, maar geperste cementtegels. Dat maakt ze mat van uitstraling en iets poreuzer dan geglazuurde tegels. De traditie gaat terug tot de vijftiende eeuw, toen het tegelwerk via Spanje Portugal bereikte en al snel een eigen karakter kreeg met drukke, grafische patronen. Steden als Porto en Lissabon zijn er nog altijd vol mee. Portugese tegels komen meestal in een groter, vierkant formaat en zijn geliefd als vloertegel in een hal of als opvallende patroontegel op een accentwand.Spaanse azulejos
De Spaanse variant van handgemaakte tegels vindt zijn oorsprong in de Moorse periode, toen de invloed van islamitische kunst zich via Al-Andalus over het Iberisch schiereiland verspreidde. Spaanse azulejos zitten qua uitstraling vaak tussen de Marokkaanse en Portugese stijl in: kleurrijk en geometrisch, met net iets meer variatie in motief dan de Marokkaanse zellige. Deze tegels duiken vaak op in de keuken of het toilet, waar een kleurrijke, sprekende tegel meteen de blikvanger van de ruimte wordt.Italiaanse ambachtelijke tegels
Een minder bekende, maar groeiende categorie is de Italiaanse ambachtelijke tegel, met wortels in regio's als Sicilië en de Amalfikust. Schilders brengen het patroon vaak met de hand aan voordat de tegel wordt geglazuurd, waardoor het motief fijner en sierlijker oogt dan bij de Marokkaanse of Portugese variant. Italiaanse tegels worden doorgaans wat spaarzamer ingezet, bijvoorbeeld als decoratieve rand of accentstrook in een keuken of woonkamer.Welk type past waar?
| Land | Kenmerk | Vorm/Format | Beste toepassing |
|---|---|---|---|
| Marokko | Geglazuurd / glanzend | Klein / hexagon / visschub | Badkamer / keuken (wand) |
| Portugal | Ongebakken / mat | Groter / vierkant | Hal / vloer / accentwand |
| Spanje | Geglazuurd / kleurrijk | Middelgroot / geometrisch | Keuken / toilet |
| Italië | Handgeschilderd / verfijnd | Klein tot middelgroot | Decoratieve rand / accent |
Gebruik en onderhoud van handgemaakte tegels
Handgemaakte tegels werden traditioneel vooral in de badkamer en keuken toegepast, maar die grens vervaagt. Ontwerpers gebruiken ze steeds vaker ook in de hal, het toilet en zelfs in de woonkamer of slaapkamer, bijvoorbeeld als accentwand achter een bed of open haard. Dat past bij de neiging om materialen te mengen: een houten vloer die overloopt in een handgemaakte tegelvloer, of een gladde marmerlook wand gecombineerd met een stukje zellige. Juist die combinatie van texturen geeft een ruimte diepte zonder dat het overdreven aanvoelt.Daarnaast verschilt ook het onderhoud van handgemaakte tegels per type. Geglazuurde tegels, zoals de Marokkaanse zellige, Spaanse azulejos en Italiaanse tegels, reinig je met een vochtige doek en een mild schoonmaakmiddel; agressieve of schurende middelen tasten het glazuur aan. Portugese cementtegels zijn van nature poreuzer omdat ze niet gebakken zijn, waardoor je ze meestal eerst moet impregneren om vlekken te voorkomen. Met dat onderhoud blijven kleur en glans jarenlang goed.
Waar op te letten voordat je kiest
Bij dit soort tegels hoort een beetje kleur- en maatverschil erbij: het bewijst juist dat de tegel met de hand is gemaakt. Bekijk daarom vooraf een paar losse tegels om een idee te krijgen van die variatie en bestel iets meer dan je strikt nodig hebt, zodat breuk of een nabestelling geen probleem is. Check ook of een tegel geschikt is voor vloer- of wandgebruik en of hij bestand is tegen vocht, bijvoorbeeld in een badkamer of douche, want dat verschilt per productiewijze en dikte.Tip: op zoek naar handgemaakte tegels? Bij Baldosas Tegels vind je een collectie uit Marokko, Portugal, Spanje en Italië.
Of de keuze nu valt op de glanzende Marokkaanse zellige, de grafische Portugese cementtegel, de kleurrijke Spaanse azulejo of de verfijnde Italiaanse tegel: het blijven stuk voor stuk handgemaakte tegels met een eigen soort onderhoud en een eigen plek in huis.
Veelgestelde vragen
- Wat is het verschil tussen Marokkaanse en Portugese tegels? Marokkaanse zellige is gebakken en geglazuurd, waardoor de tegel glanzend en vochtbestendig is. Portugese tegels zijn meestal ongebakken cementtegels, die mat ogen en een drukker patroon hebben.
- Zijn handgemaakte tegels duurder dan machinale tegels? Over het algemeen wel, omdat het productieproces meer tijd en handwerk vraagt. De prijs hangt sterk af van het land van herkomst, het formaat en de complexiteit van het patroon.
- Kun je deze tegels ook buiten gebruiken? Sommige types, zoals bepaalde Marokkaanse en Spaanse tegels, zijn vorstbestendig en geschikt voor buiten, maar dit verschilt per collectie. Portugese cementtegels zijn doorgaans minder geschikt voor buitengebruik door hun poreuze structuur.
- Hoe onderhoud je cementtegels? Impregneer cementtegels meestal na plaatsing om vlekken en vochtdoorslag te voorkomen, en herhaal dit met enige regelmaat, afhankelijk van de intensiteit van gebruik.
