Volgens de Orde van architecten is die bijsturing een eerste stap in de goede richting. Na de aankondiging van het besluit in februari richtte de Orde een meldpunt op en trok ze aan de alarmbel bij het kabinet van minister van Omgeving Brouns. De kern van de kritiek: structurele ingrepen zonder architect, zonder stabiliteitsstudie en zonder helder aansprakelijkheidskader brengen de bouwconsument en de sector in een onzekere positie.
(ver)bouwen duurt te lang
Bouwen en verbouwen in Vlaanderen duurt te lang. Het vergunningenproces is daar niet vreemd aan. Die traagheid leidt tot het uitgesteld investeringen en bijgevolg een tragere verduurzaming van het gebouwenbestand. Daarom maakte de Vlaamse Regering van het verkorten en vereenvoudigen van de vergunningenprocedures een beleidsprioriteit. Eind 2025 keurde de regering een actieprogramma inzake rechtszekere en robuuste vergunningen goed.Het vrijstellingenbesluit van februari 2026 is hiervan een van de eerste realisaties. Het bepaalt welke handelingen vrijgesteld zijn van vergunning en welke niet. De tussencategorie van meldingen werd afgeschaft. Volgens de nieuwe regels worden onder andere bepaalde gevelwerken ten behoeve van isolatie en binnenverbouwingen met impact op de stabiliteit van het gebouw vrijgesteld.
Weerstand en meldpunt
Vooral die laatste maatregel roept veel weerstand op. Wat op het eerste zicht op administratieve vereenvoudiging lijkt en het schenken van vertrouwen aan de opdrachtgever en de uitvoerders, is in de werkelijkheid vragen om problemen. Structurele ingrepen laten uitvoeren door doe-het-zelvers of onervaren aannemers zonder stabiliteitsstudie en zonder duidelijk aansprakelijkheidskader is an accident waiting to happen.De Orde kreeg op het meldpunt vrijstellingenbesluit@ordevanarchitecten.be tientallen opmerkingen en verhalen binnen van ongeruste architecten. Over de impact van deze maatregel en de onduidelijkheden die ermee gepaard zijn. Over de weggevallen bescherming van de bouwconsument. Over de architect die in geschillen met aannemers over aansprakelijkheid aan het kortste eind dreigt te trekken. Het lijkt er dus op dat de Minister door het probleem van de administratieve traagheid op te lossen een ander probleem heeft gecreëerd. Dat is ook de boodschap die de Orde tijdens een overleg met het kabinet heeft gebracht.
Welke aanpassingen aan het besluit?
De Orde is daarom ook tevreden dat de minister inziet dat het besluit moet worden aangepast, zodat dat de medewerking van een architect bij structurele ingrepen verplicht blijft. Alleen is de vraag: hoe dan? En wanneer? Volgens de minister ligt de oplossing in een aanpassing van de architectenwet van 1939, om het thans ontstane probleem van de weggevallen koppeling tussen vergunning en aansprakelijkheid van de architect op te lossen.Maar het gaat om een federale wet, en er is dus overleg nodig met de andere gewesten. Bovendien is diezelfde wet thans onderwerp van debat binnen zowel de Orde als de beroepsverenigingen. Een algemene consensus binnen de stakeholders én de politiek is dus nog niet voor morgen. Bovendien kan én moet er ook gekeken worden naar andere pistes binnen het Vlaamse niveau om dit probleem op te lossen.
In afwachting van een definitieve oplossing bevinden we ons momenteel in een rechtsonzekere toestand. Hoe zal het thans veranderde besluit worden toegepast én gehandhaafd, verondersteld dat de Raad van State überhaupt groen licht geeft?
