Red de Synagoge van Heide-Kalmthout!

In de Leopoldstraat in Heide-Kalmthout staat een mooi en merkwaardig synagogegebouw. Het staat symbool voor het sociale en religieuze leven van de Joden in de 20ste eeuw. Op 4 oktober 2006 ondertekende Vlaams Minister van Financiën, Begroting en Ruimtelijke Ordening, Dirk Van Mechelen, de voorlopige bescherming ervan. Een zo breed mogelijk publiek zal later dankzij dit open cultuurmonument het unieke onderdeel van de boeiende geschiedenis van Heide-Kalmthout kunnen herbeleven. Naast de steun van verschillende overheden is ook de financiële steun van het publiek nodig. Daarom lanceert de vzw Synagoge Heide met de steun van Provincie Antwerpen deze campagne voor fondsenwerving.

Hoe kwamen de Joden in Heide terecht?

Eind 19de eeuw vestigde de zich snel uitbreidende diamantsector rond het Centraal Station in Antwerpen. Niet lang daarna doken ook in Heide gegoede diamantairs op.
De wijk Heide nam vanuit Antwerpen snel uitbreiding. Er kwam een grote migratie van Joden en niet-Joden, met als gevolg de bouw van villa's, huizen, hotels, pensions...

Joden hadden ook nood aan een gebedshuis. Een aantal families besliste tot de oprichting en de bouw van een synagoge. Het gebouw werd in 1928 opgetrokken en in 1929 ingewijd.

In de jaren dertig kende de Joodse gemeenschap hier een grote bloei. De gruwel van de Tweede Wereldoorlog trof ook deze gemeenschap.

Na de oorlog kwam een kleine groep Joden terug, maar ze waren niet voldoende in aantal om een synagogedienst te kunnen houden. Sinds 1998 staat het gebouw te verkommeren.

De rol van de synagoge nu

Tijdens de "Open Monumentendag" 2002 maakten honderden mensen kennis met het unieke stukje geschiedenis. Het werd duidelijk dat de Kalmthoutse bevolking en de overheid het synagogegebouw in Heide-Kalmthout in stand wilden houden.
Een werkgroep met gedreven vrijwilligers werd samengesteld. Zij verenigden zich vanaf 2005 in de vzw "Synagoge Heide".

Monumentenwacht Provincie Antwerpen vzw, het Departement Cultuur en de Dienst Erfgoed van het Provinciebestuur onder leiding van gedeputeerde Ludo Helsen, begeleidden het dossier ter bescherming van het synagogegebouw. Op 4 oktober 2006 ondertekende Vlaams Minister van Financiën, Begroting en Ruimtelijke Ordening, Dirk Van Mechelen, de voorlopige bescherming van het gebouw.

De synagoge is een blijvende herinnering aan de vroegere Joodse inwoners in Heide-Kalmthout. Hun geschiedenis zal er na renovatie op verschillende manieren in woord en beeld gebracht worden.

Bezoekers zullen er kennismaken met de boeiende joodse godsdienst en cultuur. De focus zal liggen op de merkwaardige groei en bloei van Heide en de belangrijke Joodse bijdrage: villa's, huizen, hotels en pensions, de jesjiva, het jeugdhuis Altol en de diamantsector. Aandacht gaat ook naar de "Living history". (Het optekenen van persoonlijke getuigenissen is al bezig sinds 1989.)

Het wordt een bezoekerscentrum met permanente en tijdelijke tentoonstellingen over de vier belangrijke periodes van de Joodse aanwezigheid in Heide:
1) de geschiedenis van vóór WO I met de komst van de Amsterdamse diamantairs;
2) de periode van het interbellum met de aangroei van de Joodse bevolking en de oprichting van de synagoge en een jesjiva;
3) de periode tijdens WO II, met het verraad, de wegvoering maar ook de opvang en het verbergen van Joodse mensen en uiteraard ook de bevrijding van Heide-Kalmthout;
4) het leven na WO II en de evolutie binnen de Joodse gemeenschap en het verloop in Heide-Kalmthout.

Na de renovatie zullen er dagprogramma's voor scholen en groepen uitgewerkt worden in samenwerking met andere toeristische attracties in de buurt. De synagoge maakt bovendien deel uit van de Europese Route van het Joodse Culturele Erfgoed. In en rond de Provincie Antwerpen horen daar verder bij: de Joodse begraafplaatsen in Putte, de Joodse gemeenschap in Antwerpen en het museum voor Deportatie en Verzet in Mechelen.

Dit unieke stukje geschiedenis moet gerestaureerd en zo in stand gehouden worden voor volgende generaties. Dit zal in twee fasen gebeuren: dringende ingrijpende restauratiewerken en daarna het monument openstellen voor het publiek. Extra financiële steun van het grote publiek is noodzakelijk. Voor een storting vanaf 15 euro (-26 jaar, 10 euro) worden sponsors ook op de hoogte gehouden via een trimestriële nieuwsbrief. Het rekeningnummer van de vzw "Synagoge Heide" is 850-8 688 981-10. Mailadres: synagoge@kalmthout.be