RPB: grondmarkt bedreigt sociale woningbouw

Ontwikkelingen op de grondmarkt bedreigen de sociale woningbouw, de kwaliteit van woningen en groenvoorzieningen binnen wijken. Dat concludeert het Ruimtelijk Planbureau (RPB) woensdag in het onderzoeksrapport 'De grondmarkt voor woningbouwlocaties: belangen en strategieën van grondeigenaren'.

Doordat bouwers, woningcorporaties en beleggers steeds actiever zijn geworden op de grondmarkt hebben de gemeenten het monopolie op ruwe grond verloren. Daar waar gemeenten in het verleden veelal de enige kopers waren van grond die nog niet bouwrijp is, moeten ze nu vaak concurreren met marktpartijen. De prijsstijging van ruwe grond die dit tot gevolg heeft, maakt het voor gemeenten moeilijker sociale woningbouw te realiseren, waarschuwt het RPB.

Speculeren
Beleggers zouden nu al in een vroeg stadium speculeren door grond aan te kopen waarop in de toekomst mogelijk woningbouw zal plaatsvinden. Ze zetten in op de waardestijging van de grond wanneer de bestemming landbouwgrond verandert in bouwgrond. Gemeenten die proberen grond in handen te krijgen hebben zodoende steeds meer te maken met grondeigenaren die harde eisen stellen aan de verkoop.

Hoogte van de prijs
Dit begint met de hoogte van de prijs, maar projectontwikkelaars kunnen bijvoorbeeld ook de toezegging eisen dat ze op een deel van de grond kunnen bouwen. Ook dat laatste maakt dat gemeenten minder winst halen uit woningbouw. Net als projectontwikkelaars begrijpen ook boeren dat ze een steeds hogere prijs kunnen vragen.

Bouwrechten
Doordat met grond steeds meer te verdienen valt, is de grondmarkt verworden tot een markt in bouwrechten, stelt het RPB. Om zich te handhaven moeten gemeenten steeds vroeger actief worden om grond aan te kopen. Ook kan het strategische allianties sluiten met marktpartijen. Het RPB vraagt zich af of gemeenten de dubbelrol van marktspeler en marktmeester wel moeten blijven spelen.

'Faciliterend grondbeleid'
Het bepleit een 'faciliterend grondbeleid'. De gemeente handelt dan niet zelf in grond maar beïnvloedt de handelingen van marktpartijen, met name via bestemmingsplannen. De houding van gemeenten moet daarvoor veranderen, luidt de slotsom.