Lubbers wees Delors al in 1992 op bouwfraude

Oud-premier Lubbers (Nederland) was in 1992 wel degelijk op de hoogte van het risico op bouwfraude, nadat ‘Brussel’ de prijsregelingen verbood. Hij wees de voorzitter van de Europese Commissie, J. Delors, in een brief op “herleving van geheime oncontroleerbare afspraken”.

De parlementaire enquêtecommissie trok in haar recente rapport de verkeerde conclusie dat het Rijk ‘redelijkerwijs’ niets wist van schaduwboekhoudingen en vooroverleg.

Cobouw vond de brief van Lubbers aan Delors in het archief van de Stichting Prijsregelende Organisaties (SPO). Het ministerie heeft tot nog toe geweigerd de correspondentie tussen de ministeries en de Europese Commissie openbaar te maken.
Vijf dagen voordat de Europese Commissie de prijsregelende organisaties een boete van 22,5 miljoen ecu (ruim 25 miljoen euro) oplegde, liet Lubbers zich door Euro-commissaris F. Andriessen overhalen voor de Nederlandse bouw in de bres te springen. Lubbers schreef een lobby-brief waarin hij Delors dringend opriep af te zien van de voorgenomen boete en een verbod op de prijsregelingen.
In het schrijven wijst de oud-premier op de grote voordelen van het legale systeem van vooroverleg “dat altijd in volle openheid heeft gefunctioneerd”. Volgens Lubbers werden met de oprichting van de SPO in 1963 de mededingingsproblemen in de bouw juist opgelost. “Uit een recente evaluatie van aannemers én opdrachtgevers is de bouwmarkt daardoor een stuk overzichtelijker geworden.”
De premier gaat zelfs nog een stap verder en waarschuwt Delors ervoor dat een totaalverbod zal leiden tot herleving van geheime afspraken en noemt het een illusie te denken dat het Rijk of ‘Brussel’ daar effectief tegen op kan treden. Tot op het hoogste politieke niveau was dus bekend dat de bouw zeer waarschijnlijk het legale systeem weer ondergronds zou voortzetten.

Boete
De premier kon de boete niet voorkomen, maar wist in een later stadium nog wel 2,5 miljoen af te pingelen van de oorspronkelijke boete van 25 miljoen ecu. Vijf februari 1992 kwam de commissie met de beschikking en vanaf die datum gebeurde precies waar de premier voor waarschuwde. Het vooroverleg in de Nederlandse bouw ging illegaal verder. Het systeem met blankcijfers en werkverdeling ging ondanks het verbod gewoon door.
Bijna tien jaar later was er een parlementaire enquêtecommissie voor nodig om de werkwijze weer boven water te krijgen. De conclusies voor de bouw zijn onverbiddelijk en keihard. De Nederlandse overheid heeft miljoenen te veel betaald voor bouwprojecten. De commissie-Vos rekent daarbij op zo’n 10 procent schade door kartelvorming en heeft geen greintje begrip voor vooroverleg of de bijzondere positie waarin de bouwsector verkeert.
Opmerkelijk is dat de commissie het Rijk bijna volledig vrijpleit. “Aanbestedende diensten konden redelijkerwijs niet op de hoogte zijn van prijsafspraken.” De commissie weet blijkbaar nog steeds niet dat de regering tot en met de premier haarfijn op de hoogte was van het risico van illegaal prijsoverleg bij een verbod op de SPO.
Uit de correspondentie aan de Europese Commissie blijkt hetzelfde te gelden voor de toenmalige staatssecretaris van handel Y. de Rooij en de oud-minister van Financiën, O. Ruding, die namens de Nederlands Christelijk Werkgeversverbond de Europese Commissie met brieven bestookte. Ook vanuit de bouwsector zelf werden deze signalen open en bloot gecommuniceerd.
Blijkbaar heeft de huidige regering deze gegevens niet doorgespeeld aan de commissie, al blijkt uit het rapport van de commissie dat Rijkswaterstaat en het ministerie van Economische Zaken wel wisten dat “de bouwnijverheid bekend staat als een sector waar de kans op onregelmatigheden groot is”.
De Economische Controle Dienst krijgt zelfs een pluim van de enquêtecommissie dat er in de periode 1992-1998 bijna eenvijfde van de aandacht uitging naar de bouw. Het gaat in die jaren om 34 zaken die alle te maken hebben met prijs- of marktafspraken. Bij een van die zaken is zelfs een schaduwboekhouding in beslag genomen, rapporteert de commissie.