Gebouwkwaliteit omhoog door beter ontwerpproces

Aan menig gebouw valt – gedeeltelijk – af te lezen hoe goed of slecht het ontwerpproces is verlopen, zo constateert A. van Doorn in haar boek ‘Ontwerp/proces’. Zij pleit daarin voor de toepassing van Architectural Design Management (ADM), ofwel voor een betere aansturing van het ontwerpproces door architect en bouwprojectmanager.

“Er is een sterk verband tussen het proces en het gerealiseerde ontwerp,” zegt Van Doorn. Soms is goed te zien “op welke ontwerponderdelen is bezuinigd, waar de aandacht van de architect op heeft gelegen (detail, vorm, functie), hoe de samenwerking is geweest tussen architect en adviseurs (mate van integratie van onder andere constructie en installaties in het ontwerp) enzovoort.”

Ze meent dan ook stellig dat door een betere aansturing van het ontwerpproces de ontwerpkwaliteit wel degelijk is te beïnvloeden en concludeert vervolgens dat “dit verband in het algemeen wordt onderschat en daardoor niet genoeg benut”.

Dat leidt in het boek tot een onderbouwd pleidooi voor toepassing van ADM of in goed Nederlands: ontwerpmanagement.

Ontwerpen is geen rechtlijnig proces, maar beter te omschrijven als een zoektocht naar de optimale ontwerpoplossing. “Voortschrijdend inzicht, zowel in de ontwerpvraag als in haar verhouding tot de ruimtelijke vertaling leidt ertoe, dat soms twee stappen moeten worden teruggezet om één stap vooruit te kunnen doen”, aldus Van Doorn, die daaruit concludeert dat “om tot een kwalitatief hoogwaardig ontwerpresultaat te kunnen komen hiervoor de ruimte en vrijheid moet worden geboden”.

Nu worden termen als ruimte en vrijheid door architecten vaak gebruikt om aan te geven, dat het creatieve ontwerpproces niet in regels is vast te leggen. Ergo, het eindresultaat is volgens velen niet te voorspellen.

Met behulp van ontwerpmanagement wordt die vrijheid niet aan banden gelegd, maar wordt voortdurend bijgestuurd vanuit de doelstelling (pve) van een project.

Het aansturen van ontwerpprocessen betekent echter ook het beheersen van onzekerheden. Niet door deze zo veel mogelijk te beperken, maar juist door risico’s te nemen wanneer dit tot een beter ontwerp kan leiden, aldus Van Doorn. Volgens haar is een betere eindkwaliteit uiteindelijk alleen te bereiken “bij de gratie van het intelligent en flexibel inspelen op veranderingen”.

Als ADM niet werkt is de reden daarvoor vaak simpel: een gebrekkige communicatie tussen de betrokken partijen. Nu zijn daar wel vaker goede ideeën over gestruikeld. De tijd zal leren of ontwerpmanagement in dat opzicht de zoveelste hype is of echt bestaansrecht heeft.

In het door SUN uit Amsterdam uitgegeven boek Ontwerp/proces legt ze uit wat ADM is en hoe het kan worden ingezet door architect, architectenbureau en projectmanagers.

Het boek ‘Ontwerp/proces’ is het tweede deel in de serie ‘Architectuur en Management’ van het door prof.ir. H. de Jonge aangestuurde Department of Real Estate & Housing van de Technische Universiteit in Delft.