Engelse pps: En kwaliteit, én goedkoper

Het DBFO wegenprogramma is een succesverhaal dat verteld moet worden. De belangrijkste boodschap is dat toepassing van private financiering bij de aanbesteding van wegen contracten heeft opgeleverd die waar voor hun geld opleveren. Dat betekent dat het publiek hoge kwaliteit krijgt tegen lagere kosten.

Het is geen reclamefolder van het AVBB of van een grote aannemer die zijn geluk wil beproeven in de wereld van concessies waarin de lof wordt gezongen over het DBFO wegenprogramma, maar van het snelwegenagentschap in Engeland, dé opdrachtgever voor wegenaanleg en -onderhoud.

De overheidsinstantie maakt gebruik van vergelijkende cijfers om te bekijken wat goedkoper en beter is, traditionele wegencontracten of Design, Build, Finance, Operate (DBFO).
“De eerste acht contracten wijzen uit dat privaat gefinancierde projecten gemiddeld 15 procent goedkoper zijn uitgevallen dan wanneer ze traditioneel waren aanbesteed. Deze besparingen tonen aan dat de efficiency-voordelen van de private sector en de toepassing van technieken waarmee de kosten van projecten gedurende de totale levensduur ervan bepaald worden, geen theorie is, maar de werkelijkheid”, aldus het agentschap dat in 1992 begon met deze methode.

Strafpunten
Het is absoluut niet zo dat het agentschap zich volledig overlevert aan de combinatie die het project krijgt. Uiteraard bekijkt een medewerker ervan continu de bouw, de exploitatie en het onderhoud om te zien of de combinatie zich aan het contract houdt. Het contract zelf bevat strafpunten als dit niet het geval is. Bij een bepaalde grens aan strafpunten wordt het toezicht hoe langer hoe strikter en als een kritisch punt is overschreden, wordt het contract zonder meer opgezegd. Daarnaast heeft een agentschap contractueel de mogelijkheid andere middelen in te zetten als er sprake is van onderprestatie van de combinatie. Eén daarvan is fouten laten herstellen op kosten van de combinatie.
De betaling kan op verschillende manieren gebeuren. Meest populair tot nu toe is schaduwtol. In Nederland is een dergelijke methode bijna vloeken in de kerk. Het is de manier waarop de Wijkertunnel is gefinancierd. Voor politici nog steeds het beste bewijs dat private financiering van infrastructuur niets is. Dat de tunnel het enige project is dat binnen de termijn en binnen het budget is gerealiseerd, wordt daarbij vergeten.
Een andere methodiek is dezelfde als de bovenbouw van de HSL-Zuid, betaling op basis van beschikbaarheid. Het enthousiasme van het agentschap wordt overigens niet altijd gedeeld door de bouw in Engeland. De bedrijfstak vindt de aanbestedingskosten hoog, zeker in relatie tot de kans op succes.

Politiek
Dit geldt overigens meer voor private financiering in de utiliteitsbouw, scholen, politiebureaus en ziekenhuizen, dan voor wegen. Niettemin heeft de Britse politiek hier wel oog voor, en wordt druk gekeken naar mogelijkheden om de aanbestedingskosten omlaag te krijgen.
Curieus genoeg is het juist een Nederlandse bouwer, althans de Engelse dochter, die inmiddels ervaring heeft met het fenomeen in de infrastructuur. HBG-, inmiddels BAM-dochter, Edmund Nuttall heeft in 2001 het eerste ‘padvinder-project’ van de snelwegenagent verworven. Het ging om de A500 in Stoke, een contract van 33 miljoen pond. De proef met dit contract was gericht op sneller besluitvorming en realisatie van projecten door de aannemer in een heel vroeg stadium erbij te betrekken. Daardoor zou een versnelling met twee jaar mogelijk moeten zijn.
In Nederland lijkt de discussie over private financiering van infrastructuur weer op te laaien. In Het Financieele Dagblad heeft oud-staatssecretaris en hoogleraar Rick van der Ploeg inmiddels een lans gebroken voor het Engelse systeem. Zijn partijgenoot en voorzitter van de Nationale Havenraad Arie van der Hek reageerde hier weer afwijzend op. Die houdt zich aan het adagium dat de staat goedkoper kan lenen dan een privaat bedrijf, en dus altijd goedkoper uit is.
De Engelsen schudden daar een beetje meewarig het hoofd over. “Als je 15 procent goedkoper uit kunt zijn, dan moet je het gewoon doen”, is de stelling van het Snelwegen Agentschap.