Eindelijk weer respect voor de ‘Platte’

Dieter Jass (67) kan het nog altijd niet verkroppen als mensen schamper doen over de prestaties die het Wohnungsbaukombinat (WBK) van de voormalige DDR heeft geleverd. “Voor veel mensen was het de vurigste wens ooit een eigen plattenbau-woning te bezitten”, zegt de man die jarenlang als ‘chef logistiek’ werkte bij de Thüringse afdeling van het WBK.

Terwijl hij zich door echtgenote Ulla over het terrein van het eerste museum laat rijden dat is gewijd aan typisch Oost-Duitse bouwstijl kijkt Jass trots om zich heen. “Kijk, die badcellen werden in de fabriek kan en klaar gemaakt en naar de bouwplaats vervoerd. Voor die tijd een revolutionaire manier van bouwen.”

Terwijl een plattenbauwoning, net als een eigen Trabant, vroeger werd gezien als pure luxe, worden nu met overheidssubsidie complete woonwijken tegen de vlakte gegooid. “Dat doet hem pijn”, zegt Ulla. “Uit dit museum spreekt voor Dieter eindelijk de waardering die hij zo lang heeft gemist.”

De Ierse architect Ruairí O'Brien is bang dat er binnen een paar jaar de meeste Plattenbau uit de voormalige DDR is verdwenen. “Begrijp me niet verkeerd. Ik ben geen kritiekloze fan van deze vorm van bouwen, maar het maakt wel deel uit van de architectuurgeschiedenis van Duitsland. Tegenover ons nageslacht kunnen we het niet maken daar niets van te bewaren.''

Het openluchtmuseum, met een oppervlakte van 1500 m2, is gesitueerd op het terrein van de voormalige Plattenbaufabriek Johannstadt in Dresden. Daar werden van 1958 tot 1990 betonplaten gemaakt voor een tot driekamerwoningen waar, naar het socialistische gelijkideaal, de professor naast de wc-juffrouw woonde. Het beton werd destijds gemengd met het puin dat was overgebleven na de geallieerde bombardementen op de stad, één van de eerste vormen van recycling in de bouw.

Over een tijdpad van betonnen tegels, worden bezoekers door de geschiedenis van de Plattenbau geleid Te zien is uit welk materiaal de platen werden gebouwd, en hoe de staatstarchitecten van de DDR de omvang van de woningen compleet zo efficiënt probeerden te bouwen dat aan de daadwerkelijke ruimtebehoefte van de mens recht werd gedaan. O'Brien: “De mens werd in deze vorm van bouwen gereduceerd tot een wiskundige som, wat uit theoretisch opzicht wellicht interessant, maar uiteindelijk veel te beperkt is.”

O'Brien hoopt dat bezoekers niet alleen naar het museum komen om te zien hoe het vroeger was, maar ook tot nadenken worden aangezet. “Ik denk namelijk dat het idee van de Platenbau helemaal niet zo slecht was. Alleen de uitvoering was vaak nogal saai en smakeloos. Daarom hebben we een deel van het museum gereserveerd voor tentoonstellingen over de toekomst van het bouwen.”

Opvallend is dat het museum midden in een bestaande plattenbauwijk ligt, 24 uur per dag toegankelijk is en toch geen suppoosten nodig heeft om vandalen weg te houden. Op betonnen paaltjes wordt grafitti-artiesten vriendelijk verzocht ergens anders te spuiten. Tot nu toe werkt het en is het betonnen tijdsdocument gevrijwaard gebleven van verf. O'Brien is optimistisch: ,,Na aanvankelijke scepsis groeit nu langzaam het enthousiasme onder de buurtbewoners. In een wijk met een torenhoge werkloosheid zorgt zo'n museum ook voor extra toeristen en daardoor misschien zelfs voor werkgelegenheid.'' Plattenbaumuseum voor controversieel DDR-erfgoed Het oosten van Duitsland heeft te kampen met een dramatische leegloop. Werkloosheid en het wegtrekken van de jonge bevolking zorgt ervoor dat dit jaar 1,3 miljoen woningen leegstaan. Veel van die woningen behoren tot de zogeheten 'Plattenbau', saaie maar oerdegelijke systeembouw, die de DDR-leiding sinds de jaren vijftig uit de grond liet stampen en waarvoor vanwege de toenmalige woningnood lange wachtlisten bestonden. Om verpaupering tegen te gaan, subsidieert de Duitse overheid de afbraak van de woningen met ruim 1 miljard euro per jaar. Vooral de Plattenbau moet het daarbij ontgelden. De Ierse architect Ruairí O'Brien, sinds 15 jaar werkzaam in Duitsland, heeft zich opgeworpen als beschermer van het controversiële cultuurgoed van de voormalige socialistische heilstaat. In Dresden opende hij vorige week het eerste Plattenbau-museum.

www.betonzeitschiene.de