De zin en de onzin van een eiland in de Noordzee

De poldergeest waart weer door Nederland. De Tweede Kamer wil dat wordt onderzocht of nieuw land in de Noordzee kan worden aangelegd, om de honger naar land te stillen. Terwijl toch her en der land aan het water wordt teruggegeven. Een eiland zo groot als de Noordoostpolder in de Noordzee. Arend Boers uit 's-Gravenzande dacht net 'van het geouwehoer af te zijn'. "En dan begint die idioterie opnieuw."

De tuinder in ruste verzamelde midden jaren negentig in korte tijd veertigduizend handtekeningen van tegenstanders van een grootschalig plan om land te winnen in de Noordzee. Mede door de storm van protest bleef het bij een plan, dat nu misschien toch weer uit de la komt: de Tweede Kamer besloot deze week met grote meerderheid tot een onderzoek naar de haalbaarheid van een polder of eiland in de Noordzee.

Het moet, in de woorden van CDA-Kamerlid Joop Atsma, de Nederlandse honger naar land stillen. Voor wonen, werken en recreatie is volgens hem de komende jaren ruim 90.000 hectare grond nodig. Daar komt de behoefte van de landbouw nog bij.

"Die grond moet uit de lengte of de breedte komen. Dat we meren kunnen droogleggen weten we, ik ben benieuwd of het met de zee ook kan. Om de kust te beschermen moet de komende tijd veel werk verzet worden, als we dat slim aanpakken kunnen we beide in één keer doen", aldus Atsma, die het eiland vooral wil gebruiken voor natuur, recreatie en landbouw. Aan woningbouw zegt hij niet direct te denken.

Arend Boers voorziet vooral problemen voor de huidige kuststreek. "Het leidt tot verwarring. Een hotelier, bijvoorbeeld, weet dan toch niet wáár die moet investeren. Nu zit-ie aan de kust, straks misschien midden in het land. De investeringen in het nieuwe land moeten worden terugverdiend. Dat lukt alleen door er veel huizen op te bouwen, met misschien nog een haventje. Landbouw of natuurgebied is er heus niet rendabel."

Pier Vellinga, hoogleraar klimaatverandering aan de Universiteit Wageningen, vindt juist dat Nederland lelijk wordt door de huidige grondpolitiek. "Al dat gebouw in de bestaande polders maakt Nederland onaantrekkelijk voor investeerders en bewoners. Daar moeten we niks meer neerzetten. Op een eiland kan dat wel. We kunnen de kassen uit de polders halen en dáárop neerzetten. Moet je eens kijken wat we dan een mooi stukje land in de polders krijgen."

Kritiek komt er van milieuorganisatie Stichting de Noordzee. Jeroen Dagevos: "De Noordzee is het grootste natuurgebied van Nederland. Daar kun je niet zomaar ingrijpen. Een eiland opspuiten is één ding. Maar waar komt dat zand vandaan? Elders van de zeebodem." Het gevolg: het zeeleven wordt verstoord, stromingen worden mogelijk onderbroken of verlegd, met wellicht effecten tot aan de Waddenzee - de kraamkamer van de Noordzee - aan toe. Dagevos: "Bij de onderzoeken naar de Tweede Maasvlakte zag je al dat de zandwinning een probleem was. Dit plan is nog weer een maatje groter."

Het is juist niet raar om eens terug te kijken naar oude tradities en te doen waar we goed in zijn: land droogleggen, meent ingenieur Mark van Zanten van Royal Haskoning daarentegen. Het Nijmeegse adviesbureau is sinds 2000 betrokken bij landwinning in de zee voor Dubai. Driehonderd kunstmatige eilandjes vormen daar samen de kaart van de wereld.

"Technisch is zoiets ook in de Noordzee heel goed mogelijk", zegt Van Zanten. "Ook hier kunnen baggerboten zand in de zee aanbrengen net zolang totdat het zand boven het water uit komt. Of een dijk bouwen en het water eruit pompen."

Maar de overheid moet ook kijken naar de mogelijkheid voor landwinning binnen Nederland zelf, stelt Van Zanten voor. Het droogleggen van een deel van het Markermeer is bijvoorbeeld een andere manier om ruimtegebrek op te lossen. "Dat is zelfs minder ingewikkeld omdat het minder diep is dan de Noordzee."

Hoogleraar Vellinga ziet dat niet zitten. "De kwaliteit van het leven is ook belangrijk. Heb je al die mensen wel gezien die in bootjes ronddobberen op dat meer? Het is het laatste stukje landschap bij de Randstad waar dat nog kan."

Of oud-tuinder Arend Boers opnieuw op de barricaden klimt als de plannen verder vorm krijgen, weet hij nog niet. Eigenlijk verwacht hij dat het eiland er helemaal nooit komt. "Ze zullen miljoenen uitgeven aan studies. Om er uiteindelijk weer eens achter te komen dat het niet haalbaar is."