Certificatiemerk handvat voor restauratiebranche

Hoe moet je restaureren, welk doel dient de restauratie en wat zijn de gevolgen? Dit zijn de kernvragen die S. Kneppers, directeur van het gelijknamige restauratiebedrijf in Amsterdam, zich stelde. Vier jaar ‘noeste arbeid’ leidde uiteindelijk tot de nieuwe nationale beoordelingsrichtlijn ‘Instandhoudingstechnologie’ (BRL 5020).

Voor een opdrachtgever is het een lastige opgave als hij moet kiezen welk bedrijf hij een restauratie toevertrouwt. Maar dat geldt ook voor ambtenaren als hij plannen of werkzaamheden moet toetsen aan regelgeving. Om beiden een handvat te bieden, introduceert Stichting Keuringsbureau Hout SKH een certificatiemerk gebaseerd op afspraken tussen vertegenwoordigers van onder meer de Rijksdienst voor de Monumentenzorg (RDMZ), de Monumentenwacht en de vereniging van monumenteneigenaren ‘Bewoond Bewaard’.
Wat is eigenlijk een restauratie? “Wat je definieert is geen eindproduct, maar een proces en daar schuilt meteen het probleem: je levert geen ‘omschreven’ bouwproduct maar garandeert de werkwijze”, aldus de initiator Kneppers. De spelregels die hij formuleerde, borduren voort op het internationale Charter van Venetië uit 1964 dat een duidelijke rangorde geeft in de aanpak van een restauratie: eerst conserveren, dan repareren, vervolgens restaureren en als laatste pas reconstrueren. Het vernieuwen op een eigentijdse manier is een mogelijkheid die Kneppers aan de reeks heeft toegevoegd.
Kneppers: “De invalshoek is de pure praktijk. De kennis over restaureren is aanwezig, maar moet worden samengebracht.”
Als voorbeeld geeft Kneppers de kennis over hout. “Wanneer je een oud grenen raam moet vervangen, moet je op zoek naar iemand die kennis heeft van hout. Wat blijkt? Vroeger was grenen fantastisch, tegenwoordig is er nauwelijks nog een goed stuk te krijgen. Is een grenen raam niet meer te restaureren, dan kun je dus niet volstaan met vervanging in grenen en moet de aannemer omzien naar een andere houtsoort.”

Grote formaten
Met betrekking tot een aantal onderwerpen weet Kneppers dat de algemene normen die in de bouw gelden, in het restauratiewerk niet van toepassing zijn. “Neem bijvoorbeeld hout van grote formaten voor kozijnen. Een nieuwbouwaannemer wil conform normen gedroogd hout toepassen. Wij willen juist hout met een relatieve vochtigheid van 22 procent. Dat dergelijk hout meer werkt of problemen zou geven met schilderwerk, is een fabeltje.” De restauratieaannemer zal zijn hout zelf moeten keuren. Dat de prijzen voor hout stijgen vindt Kneppers jammer maar op zich geen probleem. “Wij zijn bereid te betalen want restauratie moet duurzaam gebeuren.”
Ook met betrekking tot schilderwerk hanteert een restauratieaannemer andere normen. “Wij passen de bouwdetails niet aan omdat schilders bij binnenwerk watergedragen verf moeten toepassen, maar zoeken een oplossing in beschermende middelen voor schilders.”
Met de nieuwe BRL maakt Kneppers het restauratievak controleerbaar. “Tot dusverre gaf de overheid bij restauraties heel veel geld uit, maar een meetsysteem ontbrak.” Het voeren van het certificatiemerk maakt het product in principe niet duurder. “Ik ben verliefd op mijn eigen product. Ik timmer daarom al een tijdje volgens de spelregels en dat geldt zeker ook voor andere restauratieaannemers.” Kneppers onderwerpt zich daarbij aan een onafhankelijke derde, zoals SKH, die een objectieve controle uitoefent.
Heel veel schade hebben monumenten ondervonden van ‘herstelwerkzaamheden’. Kneppers hoopt daarom dat de overheid de BRL verbindt aan subsidievoorwaarden. De overheid weet dan dat aan de regelgeving is voldaan en de eigenaar dat hij met een gecertificeerd bedrijf in zee gaat.
Elke aannemer die volgens het document werkt, kan een procescertificaat aanvragen. Iemand die zich specialiseert in het voorbereiden van een restauratie, het maken van vervangende onderdelen of het uitvoeren van onderhoudswerkzaamheden, kan een deelcertificaat aanvragen.
Restauratiebeurs
De Stichting Keuringsbureau Hout in Wageningen heeft de nieuwe nationale beoordelingsrichtlijn ‘Instandhoudingstechnologie’ ontwikkeld en presenteert de BRL vandaag op de Nederlandse Restauratiebeurs in de Brabanthallen in ‘s-Hertogenbosch in samenwerking met SHR Houtresearch en de nieuwe Vereniging Timmerwerk Restauratie. Informatie over het certificaat is tot en met 17 mei op de beurs te verkrijgen op stand 407D van SHR, op stand 303 van de Vakgroep Restauratie en op stand 407E van het Nationaal Restauratie Centrum.